{"id":11428,"date":"2026-06-22T06:32:00","date_gmt":"2026-06-22T06:32:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/2026\/06\/22\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu\/"},"modified":"2026-06-22T06:32:00","modified_gmt":"2026-06-22T06:32:00","slug":"ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/2026\/06\/22\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu\/","title":{"rendered":"Ceza Yarg\u0131s\u0131nda Cezaland\u0131rma Olgusu"},"content":{"rendered":"<p><a name=\"_Hlk233006223\"><strong>Ceza Yarg\u0131s\u0131nda Cezaland\u0131rma Olgusu<\/strong><\/a><\/p>\n<p><strong>(Sentencing in the Criminal Justice)<\/strong><\/p>\n\n<p><strong>Prof. Dr. Mustafa T\u00f6ren Y\u00fccel<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u201cTeoride teori ile pratik aras\u0131nda hi\u00e7bir fark yoktur.<br \/>\nPratikte ise fark vard\u0131r<\/strong>.\u201d Yogi Berra<\/p>\n\n<p><strong>Ceza vermenin temel ama\u00e7lar\u0131: Kamu g\u00fcvenli\u011fi ve Orant\u0131l\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n\n<p>Cezaland\u0131rma olgusu, a\u015fa\u011f\u0131dakiler de dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok \u00f6nemli felsefi soruyu g\u00fcndeme getirmektedir:<\/p>\n<p>\u2022 Cezan\u0131n hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131, belirli yasal, siyasi ve sosyal kurumlarda nas\u0131l i\u015fledi\u011fine ba\u011fl\u0131 m\u0131d\u0131r? Kolluk, savc\u0131lar, h\u00e2kimler ve yasama organlar\u0131 gibi kurumsal akt\u00f6rleri nas\u0131l de\u011ferlendiririz?<\/p>\n<p>\u2022 Uygun ceza t\u00fcr\u00fcn\u00fc ve miktar\u0131n\u0131 nas\u0131l belirleriz?<\/p>\n<p>\u2022 Toplumun su\u00e7lular\u0131na kar\u015f\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri nelerdir ve \u00f6zellikle \u00e7ocuk su\u00e7lulara veya dezavantajl\u0131 gruplar\u0131n \u00fcyelerine kar\u015f\u0131 \u00f6zel y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n<p>\u2022 Toplumun su\u00e7lular\u0131na yapabileceklerine s\u0131n\u0131rlar getirilmeli midir? Cezaland\u0131r\u0131c\u0131 i\u015fkence hi\u00e7 uygun mudur?<\/p>\n<p>\u2022 Cezaland\u0131rma, kas\u0131tl\u0131 olarak zararl\u0131 veya ma\u011fdurlara yard\u0131mc\u0131 olmada etkisiz oldu\u011fu i\u00e7in do\u011fas\u0131 gere\u011fi yanl\u0131\u015f m\u0131d\u0131r ve bu nedenle ba\u015fka bir \u015feyle de\u011fi\u015ftirilmeli midir?<\/p>\n\n<p>Asl\u0131nda, su\u00e7luluk, su\u00e7luya ve onun eylemine at\u0131fta bulunan bir sorumluluk atf\u0131d\u0131r. Su\u00e7lulu\u011fun cezaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc de nesnel bir de\u011fi\u015fim oran\u0131 olarak i\u015flemeyip; bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ceza hukuku normlar\u0131na g\u00f6re geli\u015fen bir s\u00fcre\u00e7tir. Bu nedenle, su\u00e7lulu\u011fun derecelendirilmesi ve e\u015fde\u011fer cezan\u0131n derecelendirilmesi ceza hukukun temel konular\u0131ndan biri olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Ceza verme, cayd\u0131rma ve rehabilitasyon gibi belirli ama\u00e7lara ula\u015fmak i\u00e7in bir veya daha fazla su\u00e7tan dolay\u0131 bir ki\u015fiyi nas\u0131l cezaland\u0131raca\u011f\u0131na karar verme s\u00fcrecidir. Ceza verme i\u015flemi ancak mahkemenin bir ki\u015fiyi bir su\u00e7tan dolay\u0131 su\u00e7lu bulmas\u0131ndan sonra ger\u00e7ekle\u015fir. H\u00e2kim, su\u00e7 ve su\u00e7luyla ilgili t\u00fcm ilgili fakt\u00f6rleri belirleyecek, her fakt\u00f6r\u00fcn \u00f6nemini de\u011ferlendirecek ve uygun bir ceza hakk\u0131nda karar verecektir.<\/p>\n<p>Bir su\u00e7luyu i\u015fledi\u011fi su\u00e7la ilgili olarak yarg\u0131layan herhangi bir mahkeme, ceza verirken \u015fu ama\u00e7lar\u0131 dikkate almal\u0131d\u0131r: (a) Su\u00e7lular\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131, (b) Su\u00e7un azalt\u0131lmas\u0131 (cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k yoluyla azalt\u0131lmas\u0131 da dahil), (c) Su\u00e7lular\u0131n rehabilitasyonu, (d) Kamu g\u00fcvenli\u011finin korunmas\u0131 ve (e) Su\u00e7lular\u0131n su\u00e7lar\u0131ndan etkilenen ki\u015filere tazminat \u00f6demesi. Bu durum, h\u00e2kimlerin \u00e7e\u015fitli farkl\u0131 ama\u00e7lar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmas\u0131n\u0131 ve ard\u0131ndan muhtemelen bunlardan birine \u00f6ncelik vermesini gerektirdi\u011finden tutars\u0131zl\u0131\u011fa yol a\u00e7abilir.<\/p>\n<p><a name=\"_Hlk216856573\">Ceza yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 sisteminde yer alan hapis cezas\u0131, en pahal\u0131 bir yapt\u0131r\u0131m t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Sal\u0131verilen h\u00fck\u00fcml\u00fclerin yeniden su\u00e7 i\u015flemesini \u00f6nlemek a\u00e7\u0131s\u0131ndan da di\u011fer yapt\u0131r\u0131mlardan daha ba\u015far\u0131l\u0131 de\u011fildir (<i>yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n ikamesi<\/i> <i>teorisi<\/i>). Bu yapt\u0131r\u0131m, mahpusluk s\u00fcresince halk\u0131 zarar g\u00f6rme riskinden korumakta ve ciddi su\u00e7lar i\u00e7in halk\u0131n \u00f6\u00e7 alma ihtiyac\u0131n\u0131 (<i>retribution<\/i>) kar\u015f\u0131lamakta ise de cezaevleri n\u00fcfusunda olu\u015fan a\u015f\u0131r\u0131 kalabal\u0131k veya enflasyonist g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ciddi sorunlara neden olmaktad\u0131r. Bu sorunlara k\u00f6kl\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmek \u00fczere ger\u00e7ekte \u00e7ekilen hapis cezas\u0131 s\u00fcresini azaltan tedbirlerin geli\u015ftirilmesi ba\u011flam\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 kalabal\u0131k hapishane y\u00f6netimi (genel af, kolektif <i>pardon)<\/i>\u015feklindeki kolektif tedbirler yerine erken \u015fartl\u0131 sal\u0131verme <i>(parole<\/i>) gibi bireyselle\u015ftirilmi\u015f tedbirlere \u00f6ncelik verilmelidir.<\/a><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn1\" name=\"_ftnref1\" title=\"\">1<\/a> Nitekim son y\u0131llarda benimsenen yakla\u015f\u0131m bu \u015fekilde olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Yaln\u0131z, k\u00f6kl\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmek \u00fczere hapis cezas\u0131 s\u00fcreleri \u00fclkede y\u00fcksek oranda su\u00e7 olmaks\u0131z\u0131n azalt\u0131labilir. Nitekim, \u0130ngiltere d\u0131\u015f\u0131ndaki Avrupa \u00f6rneklerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, mahk\u00fbmiyet s\u00fcreleri \u00f6nleyici etkisi kayba u\u011framadan azalt\u0131ld\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k olunmu\u015ftur. Genelde hapis cezas\u0131n\u0131n toplumda i\u015flenen su\u00e7lar\u0131n azalmas\u0131na do\u011frudan yapabilece\u011fi katk\u0131y\u0131 belirlemek hi\u00e7 de kolay de\u011fildir. Bunu etkileyen fakt\u00f6rler aras\u0131nda;<\/p>\n<ul type=\"disc\">\n<li>Ki\u015finin d\u0131\u015far\u0131da olsayd\u0131 ne kadar su\u00e7 i\u015fleyece\u011finin bilinemedi\u011fi;<\/li>\n<li>Ceza adaleti sisteminin, fazlaca su\u00e7 i\u015fleyen ki\u015filerin cezaevine g\u00f6nderilmesini sa\u011flamadaki ba\u015far\u0131 derecesinin bilinmedi\u011fi;<\/li>\n<li>Su\u00e7lar\u0131n say\u0131sall\u0131\u011f\u0131 k\u0131sm\u0131 bir \u00f6l\u00e7me olup, sebebiyet verdikleri zarar ve ziyan\u0131n g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131;<\/li>\n<li>Farkl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcmlerin farkl\u0131 sonu\u00e7lar vermesi ve \u00f6zellikle kolluktaki su\u00e7 kay\u0131tlar\u0131n\u0131n ma\u011fdurlar \u00fczerine yap\u0131lan anketlerden daha d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 yer almaktad\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n<p><a name=\"_Toc45290496\">Roger Tarling (1994) \u0130ngiliz cezaevlerindeki h\u00fck\u00fcml\u00fc say\u0131s\u0131 ile mevcut su\u00e7 miktar\u0131na bakarak, \u0130ngiltere\u2019de su\u00e7 oran\u0131nda y\u00fczde 1\u2019lik bir azalma sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in cezaevi n\u00fcfusunda y\u00fczde 25\u2019lik bir art\u0131\u015f olmas\u0131 tahmininde bulunmu\u015ftur-<\/a> <i>The Incapacitation Effect<\/i>. A.B.D\u2019de yap\u0131lan tahminde ise, cezaevi n\u00fcfusunda y\u00fczde 1\u2019lik bir art\u0131\u015fla su\u00e7 oran\u0131nda y\u00fczde 0.12 ve y\u00fczde 0.2 aras\u0131nda ve en iyi tahminle y\u00fczde 0.16\u2019l\u0131k bir d\u00fc\u015fme olaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. \u0130ki \u00fclke aras\u0131ndaki fark\u0131n \u00f6nemli nedeni ise, ABD cezaevleri n\u00fcfusunun \u0130ngiltere\u2019 dekinden \u00e7ok fazla olmas\u0131 ve y\u00fczde 25\u2019lik bir art\u0131\u015f\u0131n cezaevleri toplam n\u00fcfusuna 400.000 h\u00fck\u00fcml\u00fc ilavesinin i\u015flenecek su\u00e7lar \u00fczerindeki etkisi, \u0130ngiltere\u2019de yakla\u015f\u0131k 16.000 h\u00fck\u00fcml\u00fc n\u00fcfusuna y\u00fczde 25\u2019lik bir ilavenin etkisinden daha fazla olacakt\u0131r. Bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131 matematiksel bir baza oturtmak, mahpuslu\u011fu su\u00e7 \u00f6nlemedeki maksimum etkisini belirlemek \u00fczere \u015fu form\u00fcle ba\u015fvurulabilir:<\/p>\n<p><strong>S=Y x S<\/strong><\/p>\n<p><a name=\"_Toc45290497\"><strong><sup> <i>max<\/i><\/sup><\/strong><\/a><\/p>\n<p>S<strong>=<\/strong>Mahpusluk nedeniyle \u00f6nlenen maksimum say\u0131daki su\u00e7<\/p>\n<p><sup>max<\/sup> <strong> <\/strong><\/p>\n<p><a name=\"_Toc45290498\">Y<strong>= <\/strong>Y\u0131l olarak mahpusluk s\u00fcresi<\/a><\/p>\n<p>S<strong>=<\/strong>Su\u00e7lu taraf\u0131ndan bir y\u0131lda i\u015flenen su\u00e7<\/p>\n<p>Avrupa Konseyi taraf\u0131ndan toplanan ve yay\u0131nlanan veriler \u00e7o\u011fu Avrupa \u00fclkesinde son on be\u015f y\u0131l i\u00e7erisinde cezaevi n\u00fcfus oran\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. \u00d6zellikle Hollanda, Portekiz ve \u0130spanya gibi \u00fclkelerde cezaevi n\u00fcfusu 1984 y\u0131l\u0131na g\u00f6re iki kat art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015ftir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u0130skandinav \u00fclkeleri cezaevi n\u00fcfus oran\u0131nda fazla bir de\u011fi\u015fiklik g\u00f6r\u00fclmezken, Finlandiya cezaevi n\u00fcfusu, yasal reformlarla birlikte, her 100 bin n\u00fcfusa d\u00fc\u015fen mahpus say\u0131s\u0131 1950 y\u0131l\u0131nda 190\u2019dan, 1977\u2019de 110\u2019a 2025\u2019de 51\u2019e d\u00fc\u015fecek kadar b\u00fcy\u00fck bir oranda azalt\u0131labilmi\u015ftir.<sup> <\/sup>Avrupa genelinde ortalama oran 100.000 ki\u015fide yakla\u015f\u0131k 113 civar\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>Ku\u015fkusuz, yapt\u0131r\u0131m\u0131 bireysel duruma uyarlama i\u015flevi, baz\u0131 \u00f6nemli sorular\u0131 da beraberinde getiriyor. Bu konuda iki \u00f6nemli fakt\u00f6re de\u011finmek gerekir. Birincisi, bireysel durum ile cezay\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yeterli parametreler bulmak zordur. B\u00f6yle bir \u00f6l\u00e7\u00fct olmadan, i\u015flenen su\u00e7a orant\u0131l\u0131 bir yapt\u0131r\u0131mdan do\u011fru \u015fekilde s\u00f6z edilemez. \u0130kincisi, ceza hukukunun genel ama\u00e7 ve hedeflerinin, intikam d\u0131\u015f\u0131nda, yapt\u0131r\u0131m\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclmesinde ne kadar etkili oldu\u011fu tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Cezan\u0131n bireyselle\u015ftirilmesi, bir bak\u0131ma, hukuk g\u00fcvenli\u011fi idesini terk edip, adli keyfili\u011fe do\u011fru sel kapaklar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 sonucu ve riskini do\u011furabilir. \u0130\u015fte hukukun genel nitelikli kurallar ile h\u00e2kimlerin takdirine yer verilen d\u00fczenleme aras\u0131nda dengenin kurulmas\u0131; adalet ve nesafet ad\u0131na gerekli g\u00f6r\u00fclmektedir. Hukuki d\u00fczenlemelerde sosyal ihtiya\u00e7 kadar adalet duygusu &#8220;can suyu&#8221; gibidirler. Genelde hukuki d\u00fczenleme g\u00f6revi mant\u0131ksal olarak toptan ayakkab\u0131 veya benzer nesne imalat\u00e7\u0131lar\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. \u0130nsan\u0131n ayak \u00f6l\u00e7\u00fcleri de\u011fi\u015fik olup; iki insan\u0131n ayak \u00f6l\u00e7\u00fclerinin ayn\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek hakikati ifade edecektir. Ne var ki, deneyimle, m\u00fckemmel ayakkab\u0131 postulatlar\u0131na kar\u015f\u0131 gelmeksizin t\u00fcm normal istemleri kar\u015f\u0131lay\u0131c\u0131 nitelikte ayakkab\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcleri saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda \u015fu sorular ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r: Bu ayakkab\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcleri nas\u0131l bulunmu\u015ftur? Bu \u00f6l\u00e7\u00fclerin say\u0131s\u0131 nas\u0131l belirlenmi\u015ftir? Yakla\u015f\u0131m ve \u00e7\u00f6z\u00fcmleme bi\u00e7imi, ayakkab\u0131n\u0131n ne rahats\u0131zl\u0131k verici \u015fekilde k\u00fc\u00e7\u00fck ne de ho\u015fnutsuzluk yaratacak \u015fekilde b\u00fcy\u00fck olmay\u0131p; ikisi aras\u0131nda denge sa\u011flanmas\u0131nda sakl\u0131 oldu\u011fudur. Ayn\u0131 y\u00f6ntem ceza hukuku kurallar\u0131 olu\u015fturulmas\u0131 temelinde de yer almaktad\u0131r. Bir insan\u0131n di\u011fer bir insan\u0131n ya\u015fam\u0131na son vermesinin \u015fekil ve durumlar\u0131 say\u0131s\u0131 sonsuzdur. Hukuk\u00e7a yap\u0131lan ise, bu durumlar\u0131 belli s\u0131n\u0131flarda kategorize etmektir, Nitekim adam \u00f6ld\u00fcrme su\u00e7u tipolojisinde taamm\u00fcden, kasten ve taksirli adam \u00f6ld\u00fcrme t\u00fcrleri ayr\u0131m\u0131na tan\u0131k olunmaktad\u0131r. Bu d\u00fczenlemeleri yaparken olabildi\u011fince mu\u011flak (endeterminan) kural form\u00fcllerinden ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131; h\u00e2kimlerce uygulanabilir olmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterilmelidir. Bu form\u00fcllere \u00f6zg\u00fc d\u00fczenlemede, eldeki enstr\u00fcmanlar\u0131n elverdi\u011finden daha hassas sonu\u00e7lar elde etme\u011fe yeltenmek, \u00e7ok narin bir a\u011fa\u00e7tan heykel yap\u0131m projesinde bir heykelt\u0131ra\u015f\u0131n keserle yontu i\u015fine girmesi gibi aptall\u0131k ifadesi olacakt\u0131r. Yukarda belirtildi\u011fi \u00fczere, cezan\u0131n bireyselle\u015ftirilmesi s\u00fcrecindeki adli takdir, yaln\u0131zca ceza mekanizmas\u0131nda k\u00e2h genel hukuk kurallar\u0131nca m\u00fcmk\u00fcn olan dereceden fazla su\u00e7lular aras\u0131nda ayr\u0131m olu\u015fturabilme giri\u015fimi olarak alg\u0131lanmal\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 arg\u00fcman yasama meclisine \u00f6zg\u00fc takdir i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Yasama organ\u0131nca end\u00fcstrideki i\u015f\u00e7ilerin g\u00fcnde ka\u00e7 saat \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekti\u011fi sorusuna yan\u0131t bulurken neden 10 veya 7 saat de\u011fil de 8 saatte karar k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r? S\u0131n\u0131r\u0131n nerede \u00e7izilece\u011fi sorusu her zaman g\u00fcncelli\u011fini korumaktad\u0131r. Bu sorunun yan\u0131t\u0131 a priori olarak verilemeyecektir; \u00e7\u00fcnk\u00fc, farkl\u0131 end\u00fcstri dallar\u0131 oldu\u011fu kadar farkl\u0131 zamanlardaki \u00e7al\u0131\u015fma a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131 saptamalar yap\u0131labilecektir.<\/p>\n<p><a name=\"_Hlk216856683\">H\u00fcrriyeti ba\u011flay\u0131c\u0131 cezaya a\u015f\u0131r\u0131 derece ba\u015fvuru sonucu cezaevleri n\u00fcfusu kabar\u0131kl\u0131\u011f\u0131\/enflasyonu toplumsal savunu y\u00f6n\u00fcnden daha ciddi sorunlar nedeni olmaktad\u0131r.<\/a><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn2\" name=\"_ftnref2\" title=\"\">2<\/a> 2024 y\u0131l\u0131 sonuna dek \u00dclkemiz g\u00fcndeminden d\u00fc\u015fmeyen \u201cAdalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00e7esinde cezaevinin pay\u0131\u201d bunun en belirgin kan\u0131t\u0131d\u0131r.<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn3\" name=\"_ftnref3\" title=\"\">3<\/a> Hapis cezas\u0131 en son ba\u015fvurulacak bir yapt\u0131r\u0131m olarak ele al\u0131nmal\u0131 ve ancak i\u015flenen su\u00e7un ciddiyeti herhangi bir ba\u015fka yapt\u0131r\u0131m veya tedbiri a\u00e7\u0131k\u00e7a uygun olmaktan \u00e7\u0131karmas\u0131 halinde ba\u015fvurulmal\u0131d\u0131r. H\u00e2kime bireyselle\u015ftirme ba\u011flam\u0131nda \u00e7e\u015fitli olanaklar sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Ceza Kanunundaki D\u00fczenleme<\/strong><\/p>\n<p>H\u00e2kim, davan\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc \u00f6zelliklerini, yani su\u00e7lu zihniyetinin yo\u011funlu\u011funu, verilen zarar\u0131n miktar\u0131n\u0131 ve yeniden su\u00e7 i\u015fleme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 dikkate alarak, her bir davay\u0131 yasal \u00e7er\u00e7eveye uygun \u015fekilde de\u011ferlendirmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Yasal \u00e7er\u00e7eveye g\u00f6re bu s\u0131n\u0131fland\u0131rma esas olarak sezgisel olarak yap\u0131l\u0131r. Ancak h\u00e2kim keyfi davranmamal\u0131, su\u00e7un ciddiyetini kapsaml\u0131 bir \u015fekilde dikkate almal\u0131d\u0131r:<strong> <\/strong>Daha hafif<strong> <\/strong>su\u00e7lar yasal ceza aral\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt s\u0131n\u0131rda, ciddi su\u00e7lar ise \u00fcst s\u0131n\u0131rda ve benzeri \u015fekilde s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Ancak, h\u00fck\u00fcmde hem hakkaniyet hem de \u00f6nleme y\u00f6nlerine ili\u015fkin makul bir de\u011ferlendirme yer almal\u0131d\u0131r. Teori ve pratik aras\u0131ndaki tutars\u0131zl\u0131k nedeniyle, a\u015fa\u011f\u0131daki d\u00fczenlemenin tek amac\u0131n\u0131n, tek ve adil bir h\u00fckm\u00fcn belirlenmesinin fiili imkans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gizlemek oldu\u011funu savunulmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"https:\/\/hukukihabernet.teimg.com\/hukukihaber-net\/uploads\/2026\/06\/174461173hhd-11.jpg\" \/><\/p>\n<p>Ger\u00e7ekte ceza yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n saptanmas\u0131na egemen olan kefaret olgusudur.<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn4\" name=\"_ftnref4\" title=\"\">4<\/a> Nitekim TCK.3. maddesinde yer alan<i> \u201cSu\u00e7 i\u015fleyen ki\u015fi hakk\u0131nda i\u015flenen fiilin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla orant\u0131l\u0131 ceza ve g\u00fcvenlik tedbirine h\u00fckmolunur\u201d<\/i> normu ile bu ilke yarg\u0131 prati\u011finde de vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Zarar verilen sosyo-etik de\u011fer ne derece y\u00fcksekse, sosyal tepkide o derece g\u00fc\u00e7l\u00fc olmaktad\u0131r. Baz\u0131 su\u00e7larda ise, cezan\u0131n \u00f6nleyici i\u015flevine\/toplumsal dengeye dayal\u0131 olarak miktar\u0131n\u0131n saptand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Ku\u015fkusuz,<strong> <\/strong>bilimsel g\u00f6r\u00fc\u015fleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almak yan\u0131nda toplumda kontrol ve dengelere de ihtiya\u00e7 oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Anayasa Mad. 17. <\/strong>Kimseye i\u015fkence ve eziyet yap\u0131lamaz; kimse <strong>insan haysiyetiyle ba\u011fda\u015fmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.<\/strong><\/p>\n\n<p><strong>Madde 3-<\/strong> (1) Su\u00e7 i\u015fleyen ki\u015fi hakk\u0131nda i\u015flenen fiilin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla <strong>orant\u0131l\u0131 <\/strong>ceza ve g\u00fcvenlik tedbirine h\u00fckmolunur.<\/p>\n\n<p><strong>TCK madde 61<\/strong>\u2019e g\u00f6re (1) H\u00e2kim, somut olayda;<\/p>\n<p>a) Su\u00e7un i\u015fleni\u015f bi\u00e7imini,<\/p>\n<p>b) Su\u00e7un i\u015flenmesinde kullan\u0131lan ara\u00e7lar\u0131,<\/p>\n<p>c) Su\u00e7un i\u015flendi\u011fi zaman ve yeri,<\/p>\n<p>d) Su\u00e7un konusunun \u00f6nem ve de\u011ferini,<\/p>\n<p>e) Meydana gelen zarar veya tehlikenin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131,<\/p>\n<p>f) Failin kast veya taksire dayal\u0131 kusurunun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131,<\/p>\n<p>g) Failin g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ama\u00e7 ve saiki,<\/p>\n<p>G\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, i\u015flenen su\u00e7un kanuni tan\u0131m\u0131nda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen cezan\u0131n alt ve \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 aras\u0131nda<br \/>\n<strong>temel cezay\u0131<\/strong> belirler.<\/p>\n<p>(2) Su\u00e7un olas\u0131 kastla ya da bilin\u00e7li taksirle i\u015flenmesi nedeniyle indirim veya art\u0131r\u0131m, birinci f\u0131kra h\u00fckm\u00fcne g\u00f6re belirlenen ceza \u00fczerinden yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>(3) Birinci f\u0131krada belirtilen hususlar\u0131n su\u00e7un unsurunu olu\u015fturdu\u011fu hallerde, bunlar temel cezan\u0131n belirlenmesinde ayr\u0131ca g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmaz.<\/p>\n<p>(4) Bir su\u00e7un temel \u015fekline nazaran daha a\u011f\u0131r veya daha az cezay\u0131 gerektiren birden fazla nitelikli hallerin ger\u00e7ekle\u015fmesi durumunda<strong>, temel ceza<\/strong>da \u00f6nce art\u0131rma sonra indirme yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>(5) Yukar\u0131daki f\u0131kralara g\u00f6re belirlenen ceza \u00fczerinden s\u0131ras\u0131yla te\u015febb\u00fcs, i\u015ftirak, zincirleme su\u00e7, haks\u0131z tahrik, ya\u015f k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131 ve cezada indirim yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektiren \u015fahsi sebeplere ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler ile takdiri <strong>indirim <\/strong>nedenleri uygulanarak sonu\u00e7 ceza belirlenir.<\/p>\n\n<p><strong>TCK madde 62<\/strong>\u2019ye g\u00f6re takdiri indirim nedenleri de \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n<p>(1) Fail yarar\u0131na cezay\u0131 hafifletecek takdiri nedenlerin varl\u0131\u011f\u0131 halinde, a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcebbet hapis cezas\u0131 yerine, m\u00fcebbet hapis; m\u00fcebbet hapis cezas\u0131 yerine, yirmi be\u015f y\u0131l hapis cezas\u0131 verilir. Di\u011fer cezalar\u0131n alt\u0131da birine kadar\u0131 indirilir.<\/p>\n<p>(2) Takdiri indirim nedeni olarak, failin ge\u00e7mi\u015fi, sosyal ili\u015fkileri, fiilden sonraki ve yarg\u0131lama s\u00fcrecinde- ki pi\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren davran\u0131\u015flar\u0131 veya cezan\u0131n failin gelece\u011fi \u00fczerindeki olas\u0131 etkileri<a name=\"_Ref159413244\"><\/a><sup> <\/sup>g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulabilir. Ancak failin duru\u015fmadaki mahkemeyi etkilemeye y\u00f6nelik \u015fekl\u00ee tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131, takdiri indirim nedeni olarak dikkate al\u0131nmaz. Takdiri indirim nedenleri kararda gerek\u00e7eleriyle g\u00f6sterilir.<i> <\/i><\/p>\n<p><strong>Ceza ve G\u00fcvenlik Tedbirlerinin \u0130nfaz\u0131 Kanunu (CeGT\u0130K) madde 99\u2019ye g\u00f6re,<\/strong><\/p>\n<p>(1) Bir ki\u015fi hakk\u0131nda h\u00fckmolunan her bir ceza di\u011ferinden ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r, <strong>varl\u0131klar\u0131n\u0131 ayr\u0131 ayr\u0131 korurlar<\/strong>. Ancak, bir ki\u015fi hakk\u0131nda ba\u015fka kesinle\u015fmi\u015f h\u00fck\u00fcmler bulunur ise, 107\u2019nci maddenin uygulanabilmesi y\u00f6n\u00fcnden infaz h\u00e2kimli\u011finden bir <strong>toplama karar\u0131 istenir<\/strong>. (!?)<\/p>\n<p>-Mahk\u00fbmiyetlerin yapt\u0131r\u0131m t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 (2025)<\/p>\n<p><strong><u>Toplam<\/u><\/strong> <strong><u>Hapis<\/u> <u>% <\/u> <u>Adli para<\/u> <\/strong><\/p>\n<p><strong>Dosya<\/strong> <strong>2 231 571 784 972 35,1 544 221<\/strong><\/p>\n<p><strong>San\u0131k 1 749 425 603 501 <u>34,4<\/u> 440 228<\/strong><\/p>\n<p><strong>Su\u00e7 2 925 450 1 056 369 23,5 687 640<\/strong><\/p>\n<p><strong>9\/06\/2026 tarihi itibariyle denetimli serbesti rejimindeki h\u00fck\u00fcml\u00fc say\u0131s\u0131: 291.062<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"https:\/\/hukukihabernet.teimg.com\/hukukihaber-net\/uploads\/2026\/06\/1744611737saw-9.png\" \/><\/p>\n<p><strong>2012-2026 y\u0131llar\u0131ndaki denetimli serbestiye tabi h\u00fck\u00fcml\u00fc seyri<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"https:\/\/hukukihabernet.teimg.com\/hukukihaber-net\/uploads\/2026\/06\/adsiz-154.jpg\" \/><\/p>\n<p><strong>Ceza infaz kurumlar\u0131nda bulunan ki\u015fi say\u0131s\u0131, 31 Aral\u0131k, 2012-2025<\/strong><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn5\" name=\"_ftnref5\" title=\"\">5<\/a><\/p>\n\n<p>Almanya\u2019da 2022 y\u0131l\u0131nda, h\u00fck\u00fcm giymi\u015f yeti\u015fkin su\u00e7lular\u0131n %82,3&#8217;\u00fc para cezas\u0131, %12,2&#8217;si erteleme cezas\u0131 al\u0131rken<strong>, yaln\u0131zca <u>%5,5&#8217;i<\/u> hapis cezas\u0131 ald\u0131.<\/strong> Bu durumda \u00fclkemizdeki hapis cezas\u0131 Almanya\u2019n\u0131n 6,25 kat\u0131 olmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>-Su\u00e7a s\u00fcr\u00fcklenen \u00e7ocuklarda yapt\u0131r\u0131m t\u00fcr\u00fcne da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 (2025)<\/p>\n<p><strong><u>Toplam<\/u> <u>Hapis<\/u> <u>%<\/u> <u>Adli Para<\/u><\/strong><\/p>\n<p><strong>Dosya <\/strong><strong>53 571 28 255 52,7 21 362<\/strong><\/p>\n<p><strong>Su\u00e7a S\u00fcr\u00fcklenen \u00c7ocuk 45 408 23 464 <u>51,6<\/u> 17 734<\/strong><\/p>\n<p><strong>Su\u00e7<\/strong> <strong>75 498 41 556 55,0 28 645<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"https:\/\/hukukihabernet.teimg.com\/hukukihaber-net\/uploads\/2026\/06\/1744611737454-23.jpg\" \/><\/p>\n<p><strong>Cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n<p>Cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k, cezalar\u0131n \u00f6nleyici sonu\u00e7lar\u0131na odaklanmas\u0131 anlam\u0131nda &#8216;sonu\u00e7sal&#8217; olarak nitelendirilebilecek \u00e7e\u015fitli ceza gerek\u00e7elerinden biridir. Asl\u0131nda, cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k, ceza verme yoluyla su\u00e7 \u00f6nlemenin yaln\u0131zca olas\u0131 bir y\u00f6ntemidir: Tehditlere ve korkuya dayan\u0131rken, rehabilitasyon ve etkisiz hale getirme benzer bir amaca ula\u015fmak i\u00e7in farkl\u0131 y\u00f6ntemler benimsemektedir. Bireysel (veya \u00f6zel) cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k ile genel cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k aras\u0131nda ayr\u0131m yapmak \u00f6nemlidir. \u0130kincisi, di\u011fer ki\u015filerin bu t\u00fcr su\u00e7lar\u0131 i\u015flemesini engellemeyi ama\u00e7larken, bireysel cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k bu belirli ki\u015finin tekrar su\u00e7 i\u015flemesini engellemeyi ama\u00e7lar. Bireysel cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 temel ama\u00e7 olarak g\u00f6ren bir sistem, muhtemelen, hapis cezas\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki cezalar\u0131n cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k sa\u011flamamas\u0131 durumunda hapis cezas\u0131n\u0131n denenmesi gerekti\u011fi, bir y\u0131l hapis cezas\u0131n\u0131n cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k sa\u011flamamas\u0131 durumunda iki y\u0131l hapis cezas\u0131n\u0131n denenmesi gerekti\u011fi ve benzeri gerek\u00e7elerle, s\u00fcrekli su\u00e7 i\u015fleyenler i\u00e7in cezalar\u0131 art\u0131racakt\u0131r. Cezan\u0131n belirlenmesinde su\u00e7un a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 esas belirleyici olmal\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda \u00f6nemli olan genel cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131kt\u0131r. Jeremy Bentham bunun en b\u00fcy\u00fck savunucusuydu ve t\u00fcm cezalar\u0131n ac\u0131 verici oldu\u011fu ve bu nedenle ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden yola \u00e7\u0131kt\u0131. Bununla birlikte, ceza, e\u011fer (genel cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan) faydalar\u0131, cezaland\u0131r\u0131lan su\u00e7luya verilen ac\u0131dan daha a\u011f\u0131r basarsa ve ayn\u0131 faydalar cezaland\u0131r\u0131c\u0131 olmayan y\u00f6ntemlerle elde edilemezse hakl\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir. Bu nedenle cezalar, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n bu t\u00fcr su\u00e7lar\u0131 i\u015flemesini cayd\u0131rmak i\u00e7in yeterli olacak \u015fekilde hesaplanmal\u0131 ne daha fazla ne de daha az olmal\u0131d\u0131r. Varsay\u0131m, vatanda\u015flar\u0131n rasyonel varl\u0131klar oldu\u011fu ve ceza kanununun sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 cayd\u0131r\u0131c\u0131 unsurlara g\u00f6re davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ayarlayacaklar\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 varsay\u0131m, marjinal cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011fa olan inanca yol a\u00e7maktad\u0131r: Ceza seviyelerinin belirli bir miktarda art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n su\u00e7 i\u015fleme oranlar\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe neden olaca\u011f\u0131d\u0131r. Modern ekonomi teorisyenleri de (\u00f6rne\u011fin Richard Posner gibi) benzer bir yakla\u015f\u0131m benimseyerek cezalar\u0131 bir t\u00fcr fiyatland\u0131rma sistemi olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Geli\u015fen arg\u00fcman, belirli su\u00e7 t\u00fcrlerinin bir t\u00fcr rasyonel hesaplamadan (genellikle &#8216;s\u0131n\u0131rl\u0131 rasyonellik&#8217; olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r) kaynaklanma e\u011filiminde oldu\u011fu ve bu t\u00fcr su\u00e7lara verilen yan\u0131tlarda bunun dikkate al\u0131nmas\u0131 ve bununla m\u00fccadele edilmesi gerekti\u011fidir.<\/p>\n<p>Cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k teorisine y\u00f6nelik ele\u015ftiriler ampirik ve ilkesel olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131labilir. Ba\u015fl\u0131ca ampirik ele\u015ftiri, cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k yakla\u015f\u0131m\u0131n dayana\u011f\u0131 olacak olgusal verilerin mevcut olmamas\u0131d\u0131r. \u00c7e\u015fitli su\u00e7lar i\u00e7in \u00e7e\u015fitli ceza t\u00fcrlerinin ve seviyelerinin marjinal genel cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k etkileri hakk\u0131nda g\u00fcvenilir bulgular bulmak zordur. \u00d6rne\u011fin, \u00f6l\u00fcm cezas\u0131n\u0131n cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k etkinli\u011fini de\u011ferlendirme giri\u015fimlerinde karma\u015f\u0131k teknikler uygulanm\u0131\u015f, ancak net ve g\u00fcvenilir sonu\u00e7lar elde edilememi\u015ftir. Cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k (e\u011fer varsa) potansiyel su\u00e7lular\u0131n zihinlerinde i\u015fleyecektir; bu nedenle, muhtemel cezan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeleri, su\u00e7 i\u015flemeye karar verirken bunu dikkate almalar\u0131, yakalanma riskinin g\u00f6z ard\u0131 edilemeyecek d\u00fczeyde oldu\u011funa inanmalar\u0131, yakalan\u0131p cezaland\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131nda cezan\u0131n kendilerine uygulanaca\u011f\u0131na inanmalar\u0131 ve bu nedenlerle su\u00e7 i\u015flemekten ka\u00e7\u0131nmalar\u0131 \u015fartt\u0131r. Bu \u00f6znel inan\u00e7lar, cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k siyasetinin i\u015fleyi\u015finde ya\u015famsal bile\u015fenlerdir ve bu nedenle ara\u015ft\u0131rman\u0131n g\u00fcvenilir olmas\u0131 i\u00e7in hepsinin incelenmesi gerekmektedir. Az say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fma bu kriterleri kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r ve su\u00e7 oranlar\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in artan a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa dayal\u0131 ceza politikalar\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir temel sa\u011flamamaktad\u0131r. Bu, \u0130ngiliz \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan g\u00f6revlendirilen Cambridge \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ana bulgusu ise de \u00e7al\u0131\u015fma, (inan\u0131lan) y\u00fcksek yakalanma riskinin cayd\u0131r\u0131c\u0131 etkisinin (inan\u0131lan) cezalardan daha iyi oldu\u011funu da ortaya koydu.<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn6\" name=\"_ftnref6\" title=\"\">6<\/a> Nitekim, Planl\u0131 ve \u00f6nceden d\u00fc\u015f\u00fcnen ki\u015filer taraf\u0131ndan i\u015flenen baz\u0131 su\u00e7 t\u00fcrlerinin cayd\u0131r\u0131c\u0131 ceza stratejilerine duyarl\u0131 olabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcren az say\u0131da ara\u015ft\u0131rma bulunmaktad\u0131r: \u00d6rne\u011fin kriminolog Prof., silah ta\u015f\u0131man\u0131n \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde daha a\u011f\u0131r bir cezaya tabi tutulmas\u0131 durumunda soyguncular\u0131n silahlanmaktan vazge\u00e7ti\u011fini bulmu\u015ftur.<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn7\" name=\"_ftnref7\" title=\"\">7<\/a> Bu, genel cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n, d\u00fcrt\u00fcsel su\u00e7lardan ziyade planl\u0131 veya &#8220;profesyonel&#8221; su\u00e7lar i\u00e7in daha etkili olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha y\u00fcksek oldu\u011fu \u00f6nermesini destekler niteliktedir; ancak Harding, cayd\u0131r\u0131c\u0131 cezalar\u0131n \u00f6nemli \u00f6nleyici etkiler yaratabilmesi i\u00e7in kamuoyu bilgilendirmesi ve uygun &#8220;sosyal \u00f6\u011frenme&#8221; f\u0131rsatlar\u0131yla birle\u015ftirilmesi gerekti\u011fini savunmaktad\u0131r. \u00d6te yandan, David Riley&#8217;nin alkoll\u00fc ara\u00e7 kullananlar \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma ise bunun kar\u015f\u0131t bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ortaya koymaktad\u0131r; Riley, genel cayd\u0131r\u0131c\u0131 stratejinin sorunlar\u0131n\u0131n, s\u00fcr\u00fcc\u00fclerin yakalanma riskine ili\u015fkin iyimserliklerinde, cezan\u0131n bilinmemesinde ve su\u00e7 i\u015flemek i\u00e7in gereken alkol t\u00fcketim miktar\u0131n\u0131n bilinmemesinde yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn8\" name=\"_ftnref8\" title=\"\">8<\/a> Daha sonraki \u00e7al\u0131\u015fmalar, polisin yapt\u0131r\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fcn art\u0131r\u0131lma-s\u0131n\u0131n potansiyel cayd\u0131r\u0131c\u0131 etkisini incelemi\u015f ise de, kamuoyunu bilgilendirme ve insanlar\u0131n tutumlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye y\u00f6nelik giri\u015fimleri i\u00e7eren genel bir su\u00e7 \u00f6nleme stratejisinin, yaln\u0131zca cezaland\u0131rma veya yapt\u0131r\u0131m de\u011fi\u015fikliklerinden daha etkili olmas\u0131 muhtemel g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n<p>Cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k gerek\u00e7eleri ve ceza d\u00fczeylerinin uzun s\u00fcredir ge\u00e7erli oldu\u011fu bir\u00e7ok su\u00e7 t\u00fcr\u00fc vard\u0131r; soygun ve uyu\u015fturucu madde ticareti bunun ba\u015fl\u0131ca \u00f6rnekleridir. Buradaki arg\u00fcman, bu t\u00fcr su\u00e7lar i\u00e7in y\u00fcksek d\u00fczeyde genel \u00f6nleme sa\u011flamak amac\u0131yla, mevcut ceza oran\u0131ndan daha a\u011f\u0131r cezalar verilmesinin gerekli oldu\u011fudur.<strong> <\/strong><\/p>\n<p>Cezalar, ceza adalet sisteminden kaynaklanan genel cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n tek bi\u00e7imi de\u011fildir. Baz\u0131 durumlarda, cezan\u0131n kendisi de\u011fil, yarg\u0131lama s\u00fcreci\u2013yarg\u0131lanmak, mahkemeye \u00e7\u0131kmak, yerel gazetede kamuoyuna yans\u0131yan haberler almak\u2013cezan\u0131n kendisidir. Baz\u0131 durumlarda, aile ve arkada\u015flarla ilgili utan\u00e7 ve mahcubiyetin, cezan\u0131n kendisinden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir etkiye sahip oldu\u011fu s\u00f6ylenmektedir-Eller ne diyecek. \u00d6te yandan, ceza verme ve s\u00fcrecin cayd\u0131r\u0131c\u0131 etkileri, uygulama siyaseti veya en az\u0131ndan yakalanma riski hakk\u0131ndaki inan\u00e7lar taraf\u0131ndan \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalt\u0131labilir. Kan\u0131tlar, insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 etkileme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha y\u00fcksek olan\u0131n, cezan\u0131n miktar\u0131 de\u011fil, tespit edilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131ndaki inan\u00e7lar oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Yaln\u0131z, su\u00e7lular\u0131n ve potansiyel su\u00e7lular\u0131n inan\u00e7lar\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnce s\u00fcre\u00e7leri hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilginin az olmas\u0131 bu konularda daha odakl\u0131 ara\u015ft\u0131rmalara ihtiya\u00e7 oldu\u011funu sergilemektedir. Karanl\u0131kta kalan\/faili me\u00e7hul su\u00e7 oranlar\u0131n\u0131n y\u00fcksekli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda, ceza seviyelerinin potansiyel su\u00e7lular\u0131n muhakemesi \u00fczerindeki cayd\u0131r\u0131c\u0131 etkisinin, olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck tespit riski nedeniyle \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde zay\u0131flayabilece\u011fine inanmak i\u00e7in gerek\u00e7eler vard\u0131r. Ne var ki, cezalar\u0131n \u015fiddetini art\u0131rarak marjinal cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 destekleyen ara\u015ft\u0131rmalar \u00e7ok daha azd\u0131r. Ne var ki, bu siyasetin sonucu y\u00fcz bin n\u00fcfustaki cezaevi n\u00fcfusu orant\u0131s\u0131z bi\u00e7imde y\u00fckselmektedir.<\/p>\n<p>Ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki t\u00fcm g\u00f6stergeler, mahkemece h\u00fckmedilen a\u011f\u0131r cezalar ile su\u00e7 davran\u0131\u015f\u0131 aras\u0131nda hidrolik bir ili\u015fki oldu\u011funu varsayman\u0131n saf\u00e7a oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Ger\u00e7ekte olan ise ceza s\u00fcresince onlar\u0131 etkisiz hale (su\u00e7 i\u015fleyemez hale) getirmektir. Pop\u00fcler bi\u00e7imi olan \u2018kamu g\u00fcvenli\u011fi\u2019nde bu, genel bir ceza amac\u0131 olarak ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Ancak, genellikle \u2018tehlikeli\u2019 su\u00e7lular, kariyer su\u00e7lular\u0131 veya di\u011fer s\u00fcrekli su\u00e7lular gibi belirli gruplarla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. \u00d6l\u00fcm cezas\u0131 ve m\u00fcessir fiil su\u00e7lar\u0131nda, etkisiz hale getirme cezalar\u0131 olarak de\u011ferlendirilebilir, ancak bu t\u00fcr geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez \u00f6nlemlere kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc insani arg\u00fcmanlar mevcuttur. Tart\u0131\u015fma genellikle uzun s\u00fcreli hapis cezalar\u0131 ve ehliyetten menedilme (\u00f6rne\u011fin, araba kullanmaktan, \u00e7ocuklarla \u00e7al\u0131\u015fmaktan, \u015firket y\u00f6neticisi olmaktan menedilme) ile ilgili olmu\u015ftur. Soka\u011fa \u00e7\u0131kma yasa\u011f\u0131 gibi baz\u0131 toplumsal \u00f6nlemler de benzer sorunlar do\u011furabilir. Etkisiz hale getirme ceza stratejileri i\u00e7in neler iddia edilmi\u015ftir? Burada iki stratejiden bahsedilebilir. Bunlardan biri, \u2018tehlikeli\u2019 olarak kabul edilen su\u00e7lulara uzun, etkisizle\u015ftirici hapis cezalar\u0131 verilmesidir. Baz\u0131 su\u00e7lular\u0131n \u2018tehlikeli\u2019 olarak tan\u0131mlanabilece\u011fi, yani yak\u0131n gelecekte topluma sal\u0131verilmeleri halinde ciddi su\u00e7lar i\u015fleme olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n y\u00fcksek oldu\u011fu ve ma\u011fdurlar i\u00e7in risklerin o kadar b\u00fcy\u00fck oldu\u011fu ki, bu t\u00fcr su\u00e7lular\u0131n daha uzun s\u00fcre g\u00f6zalt\u0131nda tutulmas\u0131n\u0131n hakl\u0131 oldu\u011fu iddia edilmektedir. Buna kar\u015f\u0131 en b\u00fcy\u00fck itiraz a\u015f\u0131r\u0131 tahmindir: \u00c7al\u0131\u015fmalar, etkisizle\u015ftirici cezalar\u0131n \u2018tehlikeli\u2019 su\u00e7lulardan daha fazla \u2018tehlikeli olmayan\u2019 su\u00e7luyu kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u2018yanl\u0131\u015f pozitif\u2019 oran\u0131n\u0131n genellikle her \u00fc\u00e7 ki\u015fiden ikisine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu, orant\u0131l\u0131 cezaya eklenen herhangi bir cezan\u0131n yaln\u0131zca hak edilmemi\u015f olmakla kalmay\u0131p, ayn\u0131 zamanda o ki\u015finin daha ciddi bir su\u00e7 i\u015flemesini \u00f6nlemek i\u00e7in gereksiz olabilece\u011fi anlam\u0131na gelir.<\/p>\n<p><strong>Rehabilitasyon <\/strong><\/p>\n<p><strong>Su\u00e7 Makinesi \u00c7ocuklardan \u0130stanbul Turu<\/strong><\/p>\n<p>Bir g\u00fcn i\u00e7inde iki minib\u00fcs \u00e7alan \u00e7ocuklardan birinin h\u0131rs\u0131zl\u0131ktan 7 sab\u0131kas\u0131, di\u011ferinin 10 sab\u0131kas\u0131 oldu\u011fu saptand\u0131. H\u00fcrriyet (15\/06\/2026)<\/p>\n<p>Cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k ve etkisiz hale getirme gibi, cezaland\u0131rman\u0131n rehabilitasyon gerek\u00e7esi (bazen &#8216;yeniden toplumsalla\u015ft\u0131rma&#8217; olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131r), su\u00e7un \u00f6nlenmesini sa\u011flaman\u0131n bir yolu olarak zorunlu tedbirleri hakl\u0131 \u00e7\u0131karmay\u0131 ama\u00e7lar; bu y\u00f6ntem, su\u00e7lunun rehabilitasyonunu i\u00e7erir. Bu genellikle \u00e7e\u015fitli tedavi programlar\u0131 sunmak \u00fczere tasarlanm\u0131\u015f bir dizi ceza ve tesis gerektirir. Bazen odak noktas\u0131 tutumlar\u0131n ve davran\u0131\u015fsal sorunlar\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesidir. Bazen ama\u00e7, su\u00e7lular\u0131n su\u00e7 d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka meslekler bulmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayabilece\u011fi inanc\u0131yla e\u011fitim veya beceri kazand\u0131rmakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, ceza veren i\u00e7in en \u00f6nemli sorular, i\u015flenen su\u00e7un a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, su\u00e7lunun alg\u0131lanan ihtiya\u00e7lar\u0131yla ilgilidir. Rehabilitasyon yakla\u015f\u0131m\u0131, su\u00e7lulu\u011fun nedenlerini bireysel patoloji veya bireysel uyumsuzlukta (psikiyatrik, psikolojik veya sosyal) bulan pozitivist kriminoloji bi\u00e7imleriyle yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k teorisi su\u00e7lular\u0131 rasyonel ve hesap\u00e7\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcrken, rehabilitasyon teorisi yard\u0131ma ve deste\u011fe ihtiya\u00e7 duyanlara y\u00f6neliktir. Bu ihtiya\u00e7lar\u0131 belirlemede kilit unsurlardan biri, bir uzmandan gelen rapordur; \u00f6rne\u011fin, bir denetim memuru taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan bir \u00f6n yarg\u0131lama raporu veya bazen bir psikiyatrik rapor. Bu t\u00fcr bir rapor genellikle su\u00e7lunun alg\u0131lanan ihtiya\u00e7lar\u0131na uygun program bi\u00e7imini \u00f6nerir ve mahkeme daha sonra uygun karar\u0131 verebilir. En parlak d\u00f6nemlerinde, bu &#8216;tedavi modellerinin&#8217; uygulanmas\u0131, uzmanlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re bir iyile\u015fme sa\u011flanana kadar ki\u015finin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinden kurtulmamas\u0131 gerekti\u011fi ilkesine dayanarak, genellikle belirsiz hapis cezalar\u0131na yol a\u00e7\u0131yordu.<\/p>\n<p>Rehabilitasyon politikalar\u0131na y\u00f6nelik itiraz, bu politikalar\u0131n s\u00f6zde uzmanlar\u0131n yetkilerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rmas\u0131 ve bireylerin e\u015fit sayg\u0131 ve ilgiye lay\u0131k g\u00f6r\u00fclme hakk\u0131n\u0131 tan\u0131mamas\u0131d\u0131r. Belirsiz veya yar\u0131 belirsiz cezalar, su\u00e7lular\u0131n serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 genellikle sa\u011flam kriterler, net hesap verebilirlik veya itiraz yollar\u0131 ve gerek\u00e7eli karar alma mekanizmalar\u0131 olmaks\u0131z\u0131n cezaevi veya denetimli serbestlik yetkililerinin eline b\u0131rakmaktad\u0131r. \u0130\u015flenen su\u00e7un ciddiyetine orant\u0131s\u0131z zorunlu devlet m\u00fcdahalesine maruz kalmama hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 s\u00f6z konusu bile de\u011fildir. Su\u00e7 nispeten k\u00fc\u00e7\u00fck olsa bile, yard\u0131ma ihtiyac\u0131 oldu\u011fu de\u011ferlendirilen bir su\u00e7lu, \u00f6nemli bir s\u00fcre devlet kontrol\u00fcne tabi tutulabilir. Motivasyon iyi niyetli ve &#8220;ki\u015finin en iyi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda&#8221; olabilir. Asl\u0131nda, bireysel su\u00e7lu, haklara sahip bir ki\u015fiden ziyade, manip\u00fcle edilebilir bir nesne olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Rehabilitasyon mant\u0131\u011f\u0131 son y\u0131llarda yeniden canland\u0131. \u0130kinci itiraz olan &#8220;ki\u015fili\u011fe sayg\u0131&#8221;ya verilen yan\u0131t \u00e7e\u015fitlidir: Baz\u0131lar\u0131, ba\u015far\u0131l\u0131 rehabilitasyon programlar\u0131na giden yollardan birinin, su\u00e7lular\u0131n tedavilerini denetleyenlerin (\u00f6zellikle denetimli serbestlik memurlar\u0131n\u0131n) ahlaki otoritesine sayg\u0131 geli\u015ftirmeleri oldu\u011funu kabul ederken,76 di\u011ferleri (\u00f6zellikle h\u00fck\u00fcmet \u00e7evrelerinde) kamu g\u00fcvenli\u011fi ve kamu yarar\u0131 kavramlar\u0131na daha fazla \u00f6nem vererek, su\u00e7lunun esasen cezaland\u0131r\u0131c\u0131 bir \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde uyum sa\u011flamas\u0131n\u0131 talep etmektedir. \u0130lk &#8220;kan\u0131t eksikli\u011fi&#8221; itiraz\u0131na verilen yan\u0131t, \u00e7ok say\u0131da k\u00fc\u00e7\u00fck rehabilitasyon program\u0131n\u0131n &#8220;meta-analizinin&#8221;, se\u00e7ilmi\u015f su\u00e7lularla uygun ko\u015fullar alt\u0131nda olumlu sonu\u00e7lar elde edilebilece\u011fini g\u00f6sterdi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrmek olmu\u015ftur. \u00c7e\u015fitli bili\u015fsel-davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 programlara y\u00f6nelik co\u015fku baz\u0131 \u00e7evrelerde y\u00fcksek olsa da 1998 tarihli bir \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n uyar\u0131s\u0131 hala ge\u00e7erlili\u011fini koruyor: &#8220;\u00dclkemizde, rehabilitasyon ve yeniden su\u00e7 i\u015fleme riskini azaltmay\u0131 ama\u00e7layan programlar\u0131n etkinli\u011fine dair \u00e7ok az say\u0131da iyi tasarlanm\u0131\u015f ve dikkatlice de\u011ferlendirilmi\u015f \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.&#8221; Yeni programlar tasarlamak ve de\u011ferlendirmek i\u00e7in ge\u00e7erli nedenler oldu\u011funu, bunlar\u0131n uygun kaynaklarla desteklendi\u011fini ve sa\u011flam ilkelere dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etsek bile, bu durum bir\u00e7ok soruyu cevaps\u0131z b\u0131rak\u0131yor. \u00c7ok say\u0131da su\u00e7lu i\u00e7in i\u015fe yarayabilecek rehabilitasyon programlar\u0131m\u0131z var m\u0131? Uygunlu\u011fu \u00f6nceden belirlenebilecek, daha az say\u0131da ancak yine de \u00f6nemli say\u0131da su\u00e7lu i\u00e7in i\u015fe yarayabilecek programlar\u0131m\u0131z var m\u0131?<\/p>\n<p><strong>Hakkedi\u015f\/Orant\u0131l\u0131l\u0131k <\/strong><\/p>\n<p>A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, cezalar\u0131n g\u00f6receli a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n dikkate al\u0131nmas\u0131, hem siyasiler taraf\u0131ndan ceza kanunlar\u0131 olu\u015fturulurken hem de ceza adalet uygulamas\u0131nda cezalar verilirken \u00f6nemli bir rol oynamaktad\u0131r. Bu konu J. Bentham\u2019dan bu yana tart\u0131\u015f\u0131lmakta ve ele\u015ftiri konusu yap\u0131lmaktad\u0131r. G\u00fcndeme gelen ba\u015fl\u0131ca sorulara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, tecav\u00fcz, di\u011fer \u015fiddet su\u00e7lar\u0131ndan daha a\u011f\u0131r cezaland\u0131r\u0131lmal\u0131 m\u0131? Beyaz yakal\u0131 su\u00e7lar, di\u011fer su\u00e7 t\u00fcrlerine k\u0131yasla genellikle \u00e7ok mu hafif cezaland\u0131r\u0131l\u0131yor? Ve e\u011fer ceza verilirken \u00f6nceki sab\u0131kalar\u0131 dikkate al\u0131nacaksa, m\u00fckerrer su\u00e7lu ilk defa su\u00e7 i\u015fleyene g\u00f6re ne kadar daha a\u011f\u0131r cezaland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r? De\u011fi\u015fen ciddiyetteki su\u00e7lara nas\u0131l yan\u0131t vermemiz gerekti\u011fine dair bu t\u00fcr sorular, kamuoyu tart\u0131\u015fmalar\u0131nda geni\u015f yer bulmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Cezan\u0131n nesnel ve s\u00fcbjektif etkileri aras\u0131ndaki ayr\u0131m basittir. Basit\u00e7e s\u00f6ylemek gerekirse, nesnel etkiler cezan\u0131n bireye ne yapt\u0131\u011f\u0131yla, s\u00fcbjektif etkiler ise bireyin kendisine yap\u0131lan \u015feyden nas\u0131l etkilendi\u011fiyle ilgilidir. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, s\u0131ras\u0131yla bir y\u0131l ve iki y\u0131l hapis cezalar\u0131 veya 1000.-\u20ba ve 10.000.-\u20ba para cezalar\u0131 nesnel etkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Cezalar, su\u00e7lular \u00fczerinde farkl\u0131 etkiler yarat\u0131r. Bu, onlar\u0131 farkl\u0131 cezalar yapan \u015feydir. Bu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmasa da isim olarak ayn\u0131 olan cezalar\u0131n bile nesnel etkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek daha ilgin\u00e7tir. A ve B&#8217;nin her biri bir y\u0131l hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131l\u0131rsa, nesnel olarak \u00e7ok farkl\u0131 \u015fekilde etkilenebilirler. A, kapasite \u00fcst\u00fc h\u00fck\u00fcml\u00fc bar\u0131nd\u0131ran bir ko\u011fu\u015fta kal\u0131rken B iyi i\u015fleyen bir cezaevine, g\u00f6z hizas\u0131nda bir penceresi olan daha konforlu bir h\u00fccreye, \u00e7e\u015fitli imkanlara kolay eri\u015fime vb. sahip bir yere yerle\u015ftirilebilir. Elbette, bir toplum, farkl\u0131 cezaevleri aras\u0131nda ko\u015fullar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca homojen hale getirmek i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6sterebilir. Ancak, isim olarak ayn\u0131 olan cezalar aras\u0131nda bir dereceye kadar nesnel farkl\u0131l\u0131klar\u0131n olmayaca\u011f\u0131n\u0131 hayal etmek zordur. Cezan\u0131n \u00f6znel etkileri farkl\u0131 olabilir. \u0130ki birey, ku\u015fkusuz, ayn\u0131 nesnel etkiye farkl\u0131 tepki verebilir. Bentham&#8217;\u0131n da belirtti\u011fi gibi: &#8220;\u0130smi ayn\u0131 olan bir ceza, iki farkl\u0131 ki\u015fide her zaman ayn\u0131 derecede ac\u0131ya yol a\u00e7maz, hatta ba\u015fkalar\u0131na ayn\u0131 derecede ac\u0131 veriyormu\u015f gibi bile g\u00f6r\u00fcnmeyebilir.&#8221; <a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn9\" name=\"_ftnref9\" title=\"\">9<\/a><\/p>\n<p>Yinelersek, cezada orant\u0131l\u0131l\u0131k fikri, cezalar\u0131n ciddiyetini \u00f6l\u00e7me ve s\u0131ralama yetene\u011fine sahip olmay\u0131 varsaymaktad\u0131r. Bir cezan\u0131n di\u011ferinden daha a\u011f\u0131r olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemiyorsak, orant\u0131l\u0131l\u0131k fikri temelden yoksun kalacakt\u0131r. Orant\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n ne anlama geldi\u011fi, A&#8217;n\u0131n B&#8217;nin i\u015fledi\u011fi su\u00e7tan daha ciddi bir su\u00e7 i\u015flemi\u015f olmas\u0131 durumunda, A daha a\u011f\u0131r bir \u015fekilde cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. A ve B&#8217;nin su\u00e7lar\u0131 e\u015fit derecede ciddi ise, e\u015fit \u015fekilde cezaland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n<p>Hak etme teorisi, cezaland\u0131r\u0131c\u0131 felsefenin modern bir bi\u00e7imidir ve cezaland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k gibi \u00e7e\u015fitli ton ve n\u00fcanslara sahiptir. Cezan\u0131n birbirine ba\u011fl\u0131 iki gerek\u00e7esi oldu\u011fu savunulmaktad\u0131r. Bir unsur, hak etme ve ceza aras\u0131ndaki sezgisel ba\u011flant\u0131da yatmaktad\u0131r: Dolay\u0131s\u0131yla hak etme, &#8220;\u00f6vg\u00fc ve k\u0131naman\u0131n g\u00fcnl\u00fck yarg\u0131lar\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r&#8221; ve devlet cezas\u0131 bu k\u0131nama i\u015flevini kurumsalla\u015ft\u0131r\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, cezalar resmi k\u0131nama veya su\u00e7lamay\u0131 iletir; bu ileti\u015fim esas olarak su\u00e7luya, ancak ayn\u0131 zamanda ma\u011fdura ve genel olarak topluma y\u00f6neliktir. Bununla birlikte, k\u0131nama tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir: insan do\u011fas\u0131n\u0131n yan\u0131labilirli\u011fi, normatif olana ihtiyatl\u0131 bir gerek\u00e7e eklemeyi gerekli k\u0131lar. Bu nedenle, ikinci gerek\u00e7elendirici unsur, genel cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k ihtiyac\u0131nda yatmaktad\u0131r: polis, mahkemeler ve ceza sistemi olmadan, &#8220;ma\u011fdur edici davran\u0131\u015flar\u0131n o kadar yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 muhtemeldir ki, hayat\u0131 ger\u00e7ekten i\u011fren\u00e7 ve vah\u015fi hale getirecektir&#8221;. Bu \u00f6nleyici unsur, ceza sisteminin (\u015fartl\u0131) bir temeli olarak kabul edilir, ancak a\u011f\u0131r cezalar\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131karmaz: aksine, ceza a\u011f\u0131r olursa, k\u0131naman\u0131n ahlaki niteli\u011fini &#8220;bo\u011facakt\u0131r&#8221;. Dolay\u0131s\u0131yla hak edi\u015f veya orant\u0131l\u0131l\u0131k teorisinin \u00f6z\u00fc, cezan\u0131n su\u00e7luyu ahlaki bir \u00f6zne olarak, davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirme ve bu de\u011ferlendirmeye yan\u0131t verme kapasitesine sahip biri olarak ele almas\u0131d\u0131r. Bu de\u011ferlendirme, cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k veya etkisiz hale getirme yoluyla \u00f6nleyici bir amaca ula\u015fmak i\u00e7in su\u00e7luyu cezaland\u0131ran daha a\u011f\u0131r bir ceza yerine, orant\u0131l\u0131 bir ceza verilerek iletilir. Bu \u015fekilde, orant\u0131l\u0131l\u0131k teorisi hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc de\u011ferlerine sayg\u0131 duyar ve devletin su\u00e7lular \u00fczerindeki g\u00fcc\u00fcne s\u0131n\u0131rlar getirir. Buradan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, orant\u0131l\u0131l\u0131k kavram\u0131 temel \u00f6l\u00e7\u00fctt\u00fcr ve terimin iki anlam\u0131 dikkatle ay\u0131rt edilmelidir. S\u0131ral\u0131 orant\u0131l\u0131l\u0131k, su\u00e7lar\u0131n kendi aralar\u0131ndaki g\u00f6receli ciddiyetini ilgilendirir. Kardinal orant\u0131l\u0131l\u0131k ise s\u0131ral\u0131 s\u0131ralamay\u0131 bir ceza \u00f6l\u00e7e\u011fine ba\u011flar ve cezan\u0131n, s\u00f6z konusu su\u00e7un a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla orant\u0131s\u0131z olmamas\u0131 gerekti\u011fini gerektirir. Farkl\u0131 \u00fclkelerin ceza \u00f6l\u00e7ekleri i\u00e7in farkl\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7 noktalar\u0131 vard\u0131r; bunlar genellikle y\u0131llar i\u00e7inde \u00e7ok fazla bilin\u00e7li d\u00fc\u015f\u00fcnme olmaks\u0131z\u0131n geli\u015fir ve do\u011fal olarak uygun kabul edilir. Bazen hak etme s\u00f6yleminin cezalar\u0131n daha da a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7abilece\u011fi iddia edilir, ancak orant\u0131l\u0131l\u0131k teorisini en tam olarak benimseyen yarg\u0131 b\u00f6lgelerinde\u2013Finlandiya, \u0130sve\u00e7 ve Minnesota\u2013 bu kesinlikle b\u00f6yle bir sonu\u00e7 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Kaliforniya gibi baz\u0131 di\u011fer yarg\u0131 b\u00f6lgelerinde ise ceza seviyelerin- de \u00f6nemli art\u0131\u015flar ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r, ancak bu esas olarak yetersizlik cezas\u0131 uygulamas\u0131n\u0131n devreye girmesinden kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00f6lle\u015fme konusunda \u00f6nde gelen yazarlar, g\u00f6zalt\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131nda k\u0131s\u0131tlamaya vurgu yapm\u0131\u015flard\u0131r, ancak pratikte politikalar\u0131n uygulanmas\u0131, ilgili yarg\u0131 b\u00f6lgesindeki genel siyasi e\u011filimlere ve yarg\u0131sal tutuma ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Hak etti\u011fi cezay\u0131 almas\u0131 (?)<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"https:\/\/hukukihabernet.teimg.com\/hukukihaber-net\/uploads\/2026\/06\/b-c-o13cbb6c9-abaf-49ce-80cd-ad48d70aaa42.jpg\" \/><\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak, cezalar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan san\u0131\u011f\u0131n cezai davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla orant\u0131l\u0131 olmas\u0131- adaletin temel bir gereklili\u011fi gibi g\u00f6r\u00fcnmekte ise de, orant\u0131l\u0131l\u0131\u011fa merkezi bir rol veren ancak di\u011fer ama\u00e7lar i\u00e7in s\u0131n\u0131rl\u0131 sapmalara izin veren alternatif modeller tasarlanabilir.<\/p>\n\n<p><strong>Ceza Gerek\u00e7esi<\/strong><\/p>\n<p>Gerek\u00e7e belirtmek, do\u011fru yarg\u0131 karar\u0131 vermenin \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00d6nemli i\u015flevleri aras\u0131nda karar\u0131n hukukun ve takdir yetkisinin do\u011fru uygulanmas\u0131n\u0131 i\u00e7ermesini sa\u011flamak; su\u00e7lu i\u00e7in, verilen cezan\u0131n dayana\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak hem savc\u0131 hem de su\u00e7lu i\u00e7in, temyize ba\u015fvurup ba\u015fvurmamaya karar vermek; temyiz mahkemesi i\u00e7in, ilk derece mahkemesinin takdir yetkisini do\u011fru kullan\u0131p kullanmad\u0131\u011f\u0131na karar vermek ve kamuoyu i\u00e7in mahkemelerin hangi ilkelerle hareket etti\u011fini bilgilendirmek yer almaktad\u0131r. Bu nedenle, ilke olarak, mahkeme her zaman belirli bir cezay\u0131 verme gerek\u00e7elerini belirtmelidir.<\/p>\n<p>Ceza verme kal\u0131plar\u0131n\u0131 ve ceza verme tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in, ceza verme istatistiklerinin d\u00fczenli olarak toplanmas\u0131 ve yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131n gerekli oldu\u011funa \u015f\u00fcphe yok ise de bu veriler yay\u0131nlanmamaktad\u0131r. Bu konuda yay\u0131nlanacak istatistiki verilerin h\u00e2kimlere ve ceza adalet sisteminde \u00e7al\u0131\u015fan di\u011fer ki\u015filere bilgi olarak hizmet etmesi i\u00e7in, kolayca anla\u015f\u0131labilecek ve potansiyel olarak yan\u0131lt\u0131c\u0131 olmayacak \u015fekilde sunulmalar\u0131 \u015fartt\u0131r.<\/p>\n<p>Mahkeme, verilen ceza ile a\u015fa\u011f\u0131da yer alan be\u015f ceza verme amac\u0131ndan hangisine ula\u015fmay\u0131 hedefledi\u011fini de\u011ferlendirmelidir. Birden fazla ama\u00e7 ilgili olabilirse de ceza belirlenirken her birinin \u00f6nemi, belirli su\u00e7 ve su\u00e7lunun \u00f6zellikleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r:<\/p>\n<p>\u00b7 Su\u00e7lular\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131,<\/p>\n<p>\u00b7 Su\u00e7 oran\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi (cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k yoluyla d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi de dahil),<\/p>\n<p>\u00b7 Su\u00e7lular\u0131n \u0131slah\u0131 ve rehabilitasyonu,<\/p>\n<p>\u00b7 Su\u00e7 ma\u011fdurlar\u0131 da dahil olmak \u00fczere halk\u0131n korunmas\u0131, ve<\/p>\n<p>\u00b7 Su\u00e7lular\u0131n, i\u015fledikleri su\u00e7lardan etkilenen ki\u015filere tazminat \u00f6demesi.<\/p>\n<p><strong>Cezaland\u0131rmada Tutarl\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n<p>Ceza verme s\u00fcrecinde tutarl\u0131l\u0131k sadece yasal bir ideal de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ceza adalet sistemimizde adaleti sa\u011flaman\u0131n temel bir y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. Avrupa Konseyi&#8217;nin No. R (92) 17 say\u0131l\u0131 Cezaland\u0131rmada Tutarl\u0131l\u0131k (Consistency in Sentencing) hakk\u0131ndaki tavsiyesi \u015fu \u015fekildedir: Cezaland\u0131rma i\u00e7in hangi gerek\u00e7eler \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcrse s\u00fcr\u00fcls\u00fcn, su\u00e7un ciddiyeti ile ceza aras\u0131nda orant\u0131s\u0131zl\u0131ktan ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r.<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn10\" name=\"_ftnref10\" title=\"\">10<\/a><\/p>\n<p>Ceza e\u015fitsizli\u011fi, \u00e7o\u011fu zaman a\u00e7\u0131klanamayan nedenlere dayanan, adaletsiz ve sonu\u00e7lar\u0131 dezavantajl\u0131 olan, ceza infaz\u0131nda e\u015fitsiz muamelenin bir bi\u00e7imidir. Bu doktrinsel ara\u015ft\u0131rmada, e\u015fitsizlik, ceza adalet sisteminde \u0131rk ve etnik k\u00f6kenle ili\u015fkilendirilerek g\u00f6sterilmekte ve k\u00fcresel d\u00fczeyde \u00f6rnekler yard\u0131m\u0131yla \u0131rksal \u00f6nyarg\u0131lar g\u00f6sterilmektedir. Irksal \u00f6nyarg\u0131lar \u00e7o\u011funlukla yayg\u0131n olup, bu \u00f6nyarg\u0131dan etkilenen \u00fclke Amerika Birle\u015fik Devletleri&#8217;dir ve yazar\u0131n bu analizi iyi bir giri\u015fimdir. Doktrinsel ara\u015ft\u0131rmada ayr\u0131ca, h\u00e2kimler taraf\u0131ndan verilen h\u00fck\u00fcmler d\u00fczeyinde e\u015fitsizli\u011fin farkl\u0131 bi\u00e7imleri de ele al\u0131nmaktad\u0131r; yani <i>yarg\u0131<\/i> <i>b\u00f6lgeleri aras\u0131, yarg\u0131 b\u00f6lgesi i\u00e7i e\u015fitsizlikler.<\/i> UYAP veri taban\u0131ndan bu t\u00fcrden saptamalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 \u00f6nem arz etmektedir.<\/p>\n<p>Ceza e\u015fitsizli\u011fi, su\u00e7lulara verilen cezalarda tamamen adaletsiz ve sonu\u00e7lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan dezavantajl\u0131 olan bir t\u00fcr e\u015fitsiz muameledir. Basit\u00e7e, t\u00fcm su\u00e7lulara adaletsiz ve e\u015fitsiz muamele yap\u0131lmas\u0131 ve cezan\u0131n su\u00e7lar\u0131na g\u00f6re verilmemesi anlam\u0131na gelir. Sadece ceza e\u015fitsizli\u011fi yap\u0131larak verilen ceza, kanunun dedi\u011fi gibi tamamen yasa d\u0131\u015f\u0131d\u0131r: <i>Herkes kanun \u00f6n\u00fcnde e\u015fittir, kimse kanunun \u00fcst\u00fcnde de\u011fildir.<\/i><\/p>\n<p>E\u015fitsizlik, kas\u0131tl\u0131 \u00f6nyarg\u0131 veya ayr\u0131mc\u0131l\u0131ktan kaynaklanmayan, muamele veya sonu\u00e7taki farkl\u0131l\u0131kt\u0131r. Ceza verme s\u00fcrecine uyguland\u0131\u011f\u0131nda, benzer su\u00e7lular\u0131n farkl\u0131 cezalar almas\u0131 ve farkl\u0131 su\u00e7lular\u0131n ayn\u0131 cezay\u0131 almas\u0131 durumunda e\u015fitsizlikler ortaya \u00e7\u0131kar. Bu durum hem su\u00e7 hem de ceza s\u00fcre\u00e7lerinde kendini g\u00f6sterir ve toplumumuzda yayg\u0131nd\u0131r; bu t\u00fcr uygulamalar sistemimizde devam etmekte ve biz bu t\u00fcr toplumsal k\u00f6t\u00fcl\u00fck uygulamalar\u0131ndan gurur duyuyoruz.<\/p>\n<p>Ceza e\u015fitsizli\u011finin evrimi ve ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla birlikte, ceza e\u015fitsizli\u011fi de \u00e7e\u015fitli dallara veya farkl\u0131 bi\u00e7imlere ayr\u0131l\u0131r; bunlar <strong>aras\u0131nda yarg\u0131 b\u00f6lgeleri aras\u0131, yarg\u0131 b\u00f6lgeleri i\u00e7i<\/strong> ve <strong>hakimler aras\u0131 e\u015fitsizlikler yer al\u0131r.<\/strong> \u0130lk bi\u00e7imi ele alacak olursak, farkl\u0131 yarg\u0131 b\u00f6lgelerindeki hakimler benzer durumdaki su\u00e7lulara farkl\u0131 cezalar verir. Daha sonraki bi\u00e7imlere ge\u00e7ecek olursak, ikincisinde ayn\u0131 yarg\u0131 b\u00f6lgesinde- ki hakimler benzer durumdaki su\u00e7lulara farkl\u0131 cezalar verir ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcnde ise bireysel bir h\u00e2kim tutars\u0131z ceza kararlar\u0131 al\u0131r. T\u00fcm bu bi\u00e7imler ceza adalet sisteminde b\u00fcy\u00fck bir karma\u015faya yol a\u00e7ar ve nihayetinde ceza politikas\u0131nda e\u015fitsizli\u011fe neden olur.<\/p>\n<p>Yoksullukla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak, su\u00e7 i\u015fleme te\u015fviki, f\u0131rsat maliyetleri daha d\u00fc\u015f\u00fck olan veya g\u00f6receli yoksunluklar\u0131 sosyal gerilimler yaratan en dezavantajl\u0131 kesimler aras\u0131nda daha y\u00fcksektir. Bununla birlikte, su\u00e7lular\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n yoksulluk ya\u015fam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, yoksulluk i\u00e7inde ya\u015fayan ki\u015filerin yaln\u0131zca d\u00fc\u015f\u00fck bir oran\u0131n\u0131n su\u00e7 i\u015fledi\u011fini belirtmek \u00f6nemlidir (Webster ve Kingston, 2014).<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn11\" name=\"_ftnref11\" title=\"\">11<\/a> Yoksulluk i\u00e7inde ya\u015fayan ki\u015filerin su\u00e7 ma\u011fduru olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da daha y\u00fcksektir (Webster ve Kingston, 2014). Ayr\u0131ca, ekonomik olarak dezavantajl\u0131 gruplar\u0131n di\u011ferlerine g\u00f6re hapis cezas\u0131 alma ve daha uzun hapis cezas\u0131 alma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ok daha y\u00fcksek oldu\u011funa dair ayr\u0131mc\u0131l\u0131k kan\u0131tlar\u0131 da mevcuttur. Bu bulgular ba\u011flam\u0131ndaki g\u00f6r\u00fcnt\u00fc a\u015fa\u011f\u0131da tabloda sergilenmi\u015f olup,<strong> olmas\u0131 gerekli olan <\/strong>cezaland\u0131rma ilkeleri ve ama\u00e7lar\u0131n\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi, ABD ve \u0130ngiltere \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi ceza yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 konusunda rehber ilkelerde s\u00f6z sahibi olacak ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kurul olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn12\" name=\"_ftnref12\" title=\"\">12<\/a><\/p>\n<p><strong>Sorunlar ve Paradigmatik De\u011fi\u015fim<\/strong><\/p>\n<p>Ulusal d\u00fczeyde verilere dayal\u0131 saptamalar olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki tablodaki ba\u015fl\u0131klar kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131na yans\u0131yanlar\u0131 i\u00e7ermektedir. Bu do\u011fruda ancak UYAP veri taban\u0131 ile t\u00fcketicilerle yap\u0131lacak anketler sonucu sa\u011flanacak verilerle sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir saptama yap\u0131labilecektir.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"https:\/\/hukukihabernet.teimg.com\/hukukihaber-net\/uploads\/2026\/06\/174461173df-4.jpg\" \/><\/p>\n<p>Ceza verme s\u00fcreci, ku\u015fkusuz, kamusal bir s\u00fcre\u00e7tir. Toplumun, temel de\u011ferlerini korumay\u0131 ama\u00e7layan ceza kanunlar\u0131m\u0131z\u0131n kan\u0131tlanm\u0131\u015f bir ihlaline verdi\u011fi yan\u0131tt\u0131r. Demokratik bir toplumda, bu temel de\u011ferler ve bunlar\u0131n ihlaline verece\u011fimiz tepki, se\u00e7ilmi\u015f yetkililerimiz taraf\u0131ndan dile getirilmeli ve onlar\u0131n \u00fcst\u00fcn kontrol\u00fc alt\u0131nda olmal\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda, ceza vermenin ama\u00e7 ve ilkelerine ili\u015fkin yasal bir a\u00e7\u0131klama, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne dayal\u0131, iyi i\u015fleyen bir demokratik toplumun \u00f6nemli bir bile\u015fenidir. Ve ceza verme s\u00fcre\u00e7leri genellikle mahk\u00fbm edilmi\u015f bir vatanda\u015f\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine ve haklar\u0131na m\u00fcdahale etti\u011finden veya bunlar\u0131 ihlal etti\u011finden, d\u00fczenli ve adil bir toplumun sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in Parlamento&#8217;nun vatanda\u015flar\u0131na ve su\u00e7lulara ceza vermenin amac\u0131n\u0131 ve mahkemenin adil ve hakkaniyetli bir ceza belirlemesinde hangi ilkelerin yol g\u00f6sterici oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmesi \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>\u0130kinci olarak, ama\u00e7 ve ilkeler bildirisi, toplumun geri kalan\u0131 ad\u0131na bireysel su\u00e7lulara yapt\u0131r\u0131m uygulama g\u00f6revi verilenlere ilk yol g\u00f6sterici katman\u0131 sa\u011flar. Bu a\u00e7\u0131dan, ama\u00e7 ve ilkeler bildirisi, t\u00fcm h\u00e2kimlere ayn\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bnoktas\u0131n\u0131 ve uygun bir cezaya ula\u015fmada bir y\u00f6n duygusu vererek, adil ve e\u015fit bir ceza s\u00fcrecini destekler. Bu da ceza verme s\u00fcrecinde daha fazla tutarl\u0131l\u0131k sa\u011flama f\u0131rsat\u0131 sunar ve bireysel h\u00e2kimlerin kendi alakas\u0131z veya \u00e7eli\u015fkili ceza verme fikirlerini ortaya koyma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azalt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, ama\u00e7 ve ilkeler bildirgesi, cezalarda daha fazla tutarl\u0131l\u0131\u011fa ve daha az haks\u0131z e\u015fitsizli\u011fe katk\u0131da bulunur; tutarl\u0131l\u0131k ve e\u015fitlik, ceza verme s\u00fcrecinde kamuoyu nezdinde me\u015fruiyet olu\u015fturmada \u00f6nemli hedeflerdir. A\u015fa\u011f\u0131da yer verilen (<strong>negatif s\u00f6ylemli<\/strong>) ama\u00e7 ve ilkeler bildirgesi, adil ve hakkaniyetli bir ceza verme sisteminin yaln\u0131zca ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bnoktas\u0131d\u0131r:<\/p>\n<p>\u00b7 A\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmi\u015f bir ceza politikas\u0131 veya amac\u0131n\u0131n olmamas\u0131,<\/p>\n<p>\u00b7 Cezan\u0131n bir yapt\u0131r\u0131m olarak a\u015f\u0131r\u0131 kullan\u0131m\u0131,<\/p>\n<p>\u00b7 Ceza Kanununda belirtilen ger\u00e7ek\u00e7i olmayan y\u00fcksek azami hapis s\u00fcreleri,<\/p>\n<p>\u00b7 Zorunlu asgari cezalar\u0131n uygulanmas\u0131ndaki adaletsizlik,<\/p>\n<p>\u00b7 Farkl\u0131 su\u00e7 t\u00fcrleri ve su\u00e7lular i\u00e7in verilecek cezalar\u0131n t\u00fcr\u00fc ve s\u00fcresi konusunda yasal rehberli\u011fin olmamas\u0131,<\/p>\n<p>\u00b7 H\u00e2kimler taraf\u0131ndan verilen cezalarda yayg\u0131n ve haks\u0131z e\u015fitsizlik,<\/p>\n<p>\u00b7 \u015eartl\u0131 sal\u0131verme (ve oran\u0131nda de\u011fi\u015fiklikle erken tahliye) sistemlerine y\u00f6nelik kamuoyundaki hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 (yani, ger\u00e7ekte \u00e7ekilen s\u00fcreye ili\u015fkin &#8220;ceza vermede kesinlik&#8221; eksikli\u011fi), ve<\/p>\n<p>\u00b7 H\u00e2kimlere, avukatlara, politikac\u0131lara ve kamuoyuna mevcut ceza uygulamalar\u0131n\u0131 uygulamada, anlamada ve de\u011ferlendirmede yard\u0131mc\u0131 olacak ceza uygulamalar\u0131na ili\u015fkin neredeyse hi\u00e7 veri ve bilgi bulunmamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n<p><strong>Verimlilik<\/strong><\/p>\n\n<p>En a\u011f\u0131r ceza olan hapis cezas\u0131, her zaman su\u00e7 i\u015flemeyi cayd\u0131rmaz: \u0130ngiltere \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n bir ara\u015ft\u0131rmas\u0131na g\u00f6re, 1995 y\u0131l\u0131nda tahliye edilen t\u00fcm h\u00fck\u00fcml\u00fclerin %58&#8217;i, serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131ktan sonraki iki y\u0131l i\u00e7inde ciddi bir su\u00e7tan tekrar h\u00fck\u00fcm giydi. Bu oran\u0131n \u00fclkemizde de %60\u2019i bulmaktad\u0131r.<\/p>\n\n<p>Yapt\u0131r\u0131mlarda cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n etkili olabilmesi i\u00e7in en az iki noktan\u0131n \u015fart oldu\u011fu varsay\u0131lmaktad\u0131r:<\/p>\n\n<ol start=\"1\" type=\"1\">\n<li><i>Cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 savunanlar, cezan\u0131n cayd\u0131r\u0131c\u0131 etki yaratabilmesi i\u00e7in yeterince a\u011f\u0131r olmas\u0131 gerekti\u011fine inan\u0131rlar.<\/i> Bu varsay\u0131m, ceza d\u00fczeyinin de\u011fi\u015ftirildi\u011fi bir \u00f6rne\u011fi inceleyerek test edilebilir.<strong> <\/strong>14 Temmuz 2004 tarihinde yap\u0131lan 5218 say\u0131l\u0131 kanuni d\u00fczenleme ile T\u00fcrk Ceza Kanunu&#8217;ndaki (TCK) \u00f6l\u00fcm cezas\u0131 maddeleri ilga edilerek hukuk sisteminden b\u00fct\u00fcn\u00fcyle temizlendi. Bu de\u011fi\u015fikli\u011fin cinayet oranlar\u0131 \u00fczerinde kolayca tan\u0131mlanabilir bir etkisinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Her g\u00fcn tan\u0131k oldu\u011fumuz kad\u0131n cinayetleri bu saptaman\u0131n en belirgin \u00f6rne\u011fidir. \u00dclkede cezalar\u0131n a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki genel kan\u0131 ve yasama giri\u015fimleri olmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k cezalar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n genel olarak cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k etkilerini art\u0131rabilece\u011fi sonucuna varmak i\u00e7in hi\u00e7bir dayanak bulunmad\u0131\u011f\u0131 belirtmektedir.<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn13\" name=\"_ftnref13\" title=\"\"><sup>13<\/sup><\/a><\/li>\n<\/ol>\n<ol start=\"2\" type=\"1\">\n<li>Cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 savunanlar, potansiyel su\u00e7lular\u0131n su\u00e7la ili\u015fkili \u00f6d\u00fclleri ve riskleri tartt\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayarlar<i>.<\/i> Ancak, insanlar\u0131n yakalanma ihtimaline olan inan\u00e7lar\u0131, yakalanma riskinden veya cezan\u0131n d\u00fczeyinden muhtemelen daha \u00f6nemlidir. Cezaevi deneyimi, su\u00e7lunun tahliye olduktan sonra m\u00fckerrir su\u00e7lu olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve belki de daha ciddi su\u00e7lar i\u015flemesini art\u0131rabilir.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Cezalar\u0131n yeniden su\u00e7 i\u015fleme oran\u0131n\u0131 azaltmadaki etkinli\u011fini de\u011ferlendirmek de zor bulunmaktad\u0131r:<\/p>\n\n<ul type=\"disc\">\n<li>Birinin m\u00fckerrir su\u00e7lu olmamas\u0131, su\u00e7 i\u015flemeyi b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmeyip, yaln\u0131zca yakalanmamakta ustala\u015fm\u0131\u015f olabilece\u011fi,<\/li>\n<li>Bir su\u00e7lunun kurumsal \u0131slah program\u0131ndan ge\u00e7tikten sonra ba\u015f\u0131na neler geldi\u011fini g\u00f6rebilsek de cezas\u0131nda bu t\u00fcr unsurlar bulunmasayd\u0131 neler olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin edemeyiz. Su\u00e7lular\u0131n, cezalar\u0131n\u0131 \u00e7ektikten sonra ya\u015fad\u0131klar\u0131 sosyal sorunlar\u0131n m\u00fckerrir su\u00e7lulu\u011fa davetiye \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 neden g\u00f6z ard\u0131 edilmektedir.<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn14\" name=\"_ftnref14\" title=\"\">14<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<ul type=\"disc\">\n<li>Karanl\u0131kta kalan su\u00e7lular, yakalanmas\u0131 daha kolay olan su\u00e7lular\u0131n hapse girmesinden etkilenmemektedir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in, su\u00e7lunun ve su\u00e7un niteli\u011fiyle ilgili t\u00fcm yasal olarak \u00f6nemli de\u011fi\u015fkenlerin etkisini kontrol ettikten sonra ceza sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak gerekir. Ancak, bu de\u011fi\u015fkenlerin bir\u00e7o\u011funa ili\u015fkin veriler sistematik olarak toplanmamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, su\u00e7lar\u0131n g\u00f6receli ciddiyetini \u00f6l\u00e7en bir y\u00f6ntem \u015fu anda mevcut de\u011fildir. Sonu\u00e7 olarak, ceza verme uygulamas\u0131ndaki tutars\u0131zl\u0131k derecesini iyi bir \u015fekilde tahmin etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ceza verme tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndaki art\u0131\u015f kavramsal olarak basittir \u2013 benzer vakalar aras\u0131nda ceza sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fkenli\u011finde bir azalmay\u0131 i\u00e7erir.<\/p>\n\n<p>Cezan\u0131n bireyselle\u015ftirilmesi s\u00fcrecindeki adli takdirin sadece ceza mekanizmas\u0131nda k\u00e2h genel hukuk kurallar\u0131nca m\u00fcmk\u00fcn olan dereceden fazla su\u00e7lular aras\u0131nda ayr\u0131m olu\u015fturabilme giri\u015fimi olarak alg\u0131lanmand\u0131r. Ne var ki, kanunda bu kavram\u0131n dejenere edildi\u011fine tan\u0131k olunmaktad\u0131r. \u015e\u00f6yle ki,<\/p>\n\n<p>\u0130ndirim nedeni olarak&#8221; cezan\u0131n failin gelece\u011fi \u00fczerinde olas\u0131 etkilerini&#8221; saptamaya elveri\u015fli tahmin cetvelleri geli\u015ftirilmedi\u011finden ak\u0131lc\u0131 olmak yerine h\u00e2kimlerin sezgilerine dayal\u0131 bir de\u011ferlendirme olacak ve teknik a\u00e7\u0131dan olduk\u00e7a farkl\u0131 uygulama \u00f6rneklerine tan\u0131k olunacakt\u0131r.<\/p>\n\n<p>Hapis cezas\u0131n\u0131n yaln\u0131zca gerekli oldu\u011funda kullan\u0131lmas\u0131 ve cezalar\u0131n su\u00e7un ciddiyetini ve su\u00e7lunun su\u00e7tan sorumlulu\u011funu yans\u0131tmas\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki a\u00e7\u0131klamalar geleneksel olarak apa\u00e7\u0131k olan\u0131 yans\u0131tan ifadeler olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n<ul type=\"disc\">\n<li>Ceza vermede orant\u0131l\u0131l\u0131k \u00f6nemlidir. Su\u00e7 i\u015fleyenlerin yapt\u0131klar\u0131ndan sorumlu tutulmas\u0131 \u00f6nemlidir. Ceza verme y\u00f6nteminin su\u00e7u kontrol etmede etkili bir mekanizma oldu\u011fu \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmemelidir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, hakimler sert cezalarla su\u00e7u azaltamazlar. H\u00fck\u00fcmetlerin, su\u00e7 gibi ciddi bir sorunun, i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131 bilinen mekanizmalarla azalt\u0131labilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrmeme sorumlulu\u011fu vard\u0131r.<\/li>\n<li>Ayn\u0131 zamanda, orant\u0131l\u0131l\u0131k ilkesinin belirledi\u011fi s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde, Kanada toplumunun kalitesini art\u0131racak f\u0131rsatlar aramak da makul g\u00f6r\u00fcnmektedir. Topluma yeniden entegrasyonu te\u015fvik etmek, ma\u011fdurlara tazminat \u00f6deme giri\u015fimleri gibi bu ama\u00e7lardan biri olacakt\u0131r.<\/li>\n<li>H\u00fck\u00fcm giyenlerin ve ma\u011fdurlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 s\u0131f\u0131r toplaml\u0131 bir oyun olarak g\u00f6ren bir ceza adalet sistemini desteklemenin hi\u00e7bir de\u011feri yoktur. Cezan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, su\u00e7un ciddiyetini ve su\u00e7lunun sorumlulu\u011funu yans\u0131tmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, ma\u011fdurlar\u0131n durumunun iyile\u015ftirilebilece\u011fi f\u0131rsatlar incelenmelidir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Cezalar\u0131n verilmesine rehberlik edecek daha spesifik ilkelere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, a\u015fa\u011f\u0131dakilerin her birinin \u00fclkenin ceza verme konusundaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin onlarca y\u0131ld\u0131r bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu bir kez daha a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir:<\/p>\n\n<ul type=\"disc\">\n<li>Verilen cezalar, verilen zarar\u0131n ciddiyetine ve failin bu zarardaki sorumlulu\u011funa orant\u0131l\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li>Cezaevi \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bir \u015fekilde kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Kesin olarak ceza verme s\u00fcrecinin bir par\u00e7as\u0131 olmasa da hapsedilerek bir s\u00fcreli\u011fine toplumdan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lan ki\u015filere topluma yeniden entegre olmalar\u0131 i\u00e7in f\u0131rsatlar ve rehberlik sa\u011flanmas\u0131 kamu yarar\u0131nad\u0131r.<\/p>\n\n<p>Cezaevlerinin, bunlara maruz kalanlar\u0131n su\u00e7 i\u015fleme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131k bildi\u011fimiz g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bunlar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131, su\u00e7un a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeterince yans\u0131tan ba\u015fka alternatiflerin bulunamad\u0131\u011f\u0131 veya yarat\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 durumlarla s\u0131n\u0131rlamak \u00f6zellikle \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n<ul type=\"disc\">\n<li>Geni\u015f, soyut politikalar nas\u0131l tan\u0131mlan\u0131r?<\/li>\n<li>Bu temel politikalar pratikte uygulan\u0131yor mu?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma<\/strong><\/p>\n\n<p>Almanya&#8217;da, cinayet ve kasten \u00f6ld\u00fcrme su\u00e7lar\u0131 hari\u00e7, ilgili su\u00e7 tan\u0131mlar\u0131na giren en ciddi fiiller i\u00e7in de azami ceza 15 y\u0131ld\u0131r. Bir\u00e7ok ciddi su\u00e7un, y\u0131llar boyunca i\u015flenmi\u015f olmas\u0131 durumunda bile, tek bir yarg\u0131lamada de\u011ferlendirilmesi halinde, Almanya&#8217;da 15 y\u0131ll\u0131k hapis cezas\u0131 \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 sabittir.<\/p>\n\n<p>Alman Ceza Kanunu her su\u00e7 i\u00e7in asgari zorunlu bir ceza \u00f6ng\u00f6rmektedir, ancak bu asgari cezalar d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr ve bu durum da nispeten d\u00fc\u015f\u00fck bir hapis oran\u0131na katk\u0131da bulunmaktad\u0131r. H\u0131rs\u0131zl\u0131k, doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k, sald\u0131r\u0131 ve trafik su\u00e7lar\u0131 gibi s\u0131k i\u015flenen su\u00e7lar, a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir unsur bulunmad\u0131\u011f\u0131 takdirde para cezas\u0131yla cezaland\u0131r\u0131labilir; a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir unsur mevcutsa, mahkemeler hapis cezas\u0131 yerine denetimli serbestli\u011fi tercih edebilir. Hatta nispeten y\u00fcksek yasal asgari cezaya sahip \u015fiddet su\u00e7lar\u0131nda bile (\u00f6rne\u011fin, silahl\u0131 soygun ve silahla tecav\u00fcz i\u00e7in be\u015f y\u0131l), belirsiz bir &#8220;daha az ciddi durum&#8221; maddesi, denetimli serbestlik se\u00e7ene\u011fini a\u00e7\u0131k b\u0131rakan daha d\u00fc\u015f\u00fck bir yasal asgari cezaya yol a\u00e7abilir<strong>. <\/strong><\/p>\n\n<p>\u00d6m\u00fcr boyu hapis cezas\u0131, yaln\u0131zca \u00e7ok az say\u0131da su\u00e7 i\u00e7in bir se\u00e7enektir. Cinayet su\u00e7undan mahk\u00fbmiyet, zorunlu m\u00fcebbet hapis cezas\u0131na yol a\u00e7ar. Cinayetin \u00f6tesinde, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl sonu\u00e7lar\u0131 olan di\u011fer ciddi su\u00e7lar\u0131n \u00e7ok az bir k\u0131sm\u0131 m\u00fcebbet hapis cezas\u0131yla veya alternatif olarak 10 ila 15 y\u0131l aras\u0131nda bir hapis cezas\u0131yla cezaland\u0131r\u0131labilir. Genel olarak, Alman mahkemeleri hafif ceza seviyelerini korumaktad\u0131r. Yasal \u00e7er\u00e7eve, geni\u015f bir takdir yetkisine olanak tan\u0131maktad\u0131r: Yasal minimumdan yasal maksimuma kadar<strong> <\/strong>olas\u0131 cezalar\u0131n aral\u0131\u011f\u0131 genellikle olduk\u00e7a geni\u015ftir ve nihai ceza sonucunun nas\u0131l belirlenece\u011fine dair \u00fclkemizde oldu\u011fu ayr\u0131nt\u0131l\u0131 kurallar veya y\u00f6nergeler yoktur. Ceza mahkemeleri tipik olarak yasal aral\u0131\u011f\u0131n alt \u00fc\u00e7te birinde, yasal minimuma yak\u0131n cezalar se\u00e7mektedir.<\/p>\n\n<p>Di\u011fer \u00fclkelerdeki tamamen profesyonelle\u015fmi\u015f mahkeme sistemlerinin aksine, Alman b\u00f6lge ve eyalet mahkemeleri, profesyonel h\u00e2kimler ve halktan ki\u015filerle olu\u015fan karma paneller kullanmaktad\u0131r. Bu halk kat\u0131l\u0131m\u0131, toplumsal de\u011ferlerin, usule uygunlu\u011fun ve yerel toplumsal standartlar\u0131n bireyselle\u015ftirilmi\u015f ceza verme s\u00fcrecine do\u011frudan entegre edilmesini sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n\n<p><a name=\"_Hlk231889074\">2022 y\u0131l\u0131nda, h\u00fck\u00fcm giymi\u015f yeti\u015fkin su\u00e7lular\u0131n %82,3&#8217;\u00fc para cezas\u0131, %12,2&#8217;si erteleme cezas\u0131 al\u0131rken, <strong>yaln\u0131zca %5,5&#8217;i hapis cezas\u0131<\/strong> ald\u0131.<\/a> Bu da\u011f\u0131l\u0131m, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde y\u0131llar boyunca ayn\u0131 kald\u0131. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olabilecek bir di\u011fer nokta ise, uzun s\u00fcreli hapis cezalar\u0131n\u0131n azl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. 2022 y\u0131l\u0131nda verilen cezalar\u0131n yaln\u0131zca \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131 (t\u00fcm hapis cezalar\u0131n\u0131n % 0,55&#8217;i=103) 10 ila 15 y\u0131l aral\u0131\u011f\u0131ndayd\u0131 ve 5 ila 10 y\u0131l aral\u0131\u011f\u0131ndaki cezalar bile enderdir (t\u00fcm hapis cezalar\u0131n\u0131n %8,9&#8217;u=1.656).<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn15\" name=\"_ftnref15\" title=\"\">15<\/a><\/p>\n<p>Almanya, t\u00fcm ceza adalet sisteminin &#8220;su\u00e7a kar\u015f\u0131 sert \u00f6nlemler&#8221; yerine bireysel orant\u0131l\u0131l\u0131\u011fa vurgu yapmas\u0131 sayesinde Avrupa&#8217;n\u0131n en d\u00fc\u015f\u00fck cezaevi n\u00fcfus oranlar\u0131ndan birine sahiptir.<\/p>\n\n<p><strong>Yapay Zek\u00e2n\u0131n Rol\u00fc<\/strong><\/p>\n\n<p>Yapay zek\u00e2 (YZ) her yerde ve gelecekte insan ya\u015fam\u0131 \u00fczerindeki etkisi daha da artaca\u011f\u0131ndan YZ&#8217;nin ceza davalar\u0131nda h\u00fck\u00fcm verme s\u00fcrecinde ne gibi bir rol\u00fc olabilir? YZ, ceza verme konusunda insan h\u00e2kimlerin yerini alabilir mi? Robot h\u00e2kimler ceza verme konusunda ger\u00e7ekten tutarl\u0131l\u0131k<br \/>\nsa\u011flayabilirler: Benzer \u00f6zelliklere sahip davalar benzer cezalar alacakt\u0131r. Sonu\u00e7ta, robot h\u00e2kimler insan h\u00e2kimler gibi bili\u015fsel \u00f6nyarg\u0131lara veya \u00f6znel de\u011ferlendirmelere yatk\u0131n de\u011fildir. Ancak bir tuza\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir: Robot h\u00e2kimler \u00f6nceki davalardan elde edilen verileri kullan\u0131yor. Ve bu davalar insan h\u00e2kimler taraf\u0131ndan yarg\u0131lanm\u0131\u015f ve bu nedenle insan h\u00e2kimlerin \u00f6nyarg\u0131lar\u0131yla etkilenmi\u015ftir. Robot h\u00e2kimler bu \u00f6nyarg\u0131lar\u0131 tekrarlad\u0131\u011f\u0131ndan h\u00e2kimlerin kararlar\u0131nda mevcut olan \u00f6nyarg\u0131lar algoritmaya yerle\u015ferek mevcut e\u015fitsizli\u011fi ve kli\u015feleri g\u00fc\u00e7lendirmektedir..<\/p>\n\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"https:\/\/hukukihabernet.teimg.com\/hukukihaber-net\/uploads\/2026\/06\/sfasfl-6.png\" \/><\/p>\n<p>Hi\u00e7 ku\u015fkusuz, yapay zekay\u0131 do\u011fru bi\u00e7imde kullanan h\u00e2kimlere de ihtiya\u00e7 olaca\u011f\u0131ndan T\u00fcrkiye Adalet Akademisi (TAA) m\u00fcfredat\u0131nda do\u011fru muhakeme yetene\u011fi ile en do\u011fru se\u00e7ene\u011fi elde edebilmek i\u00e7in yapay zek\u00e2 e\u011fitimleri ve yapay zek\u00e2 destekli ak\u0131ll\u0131 \u00f6\u011frenme sistemleri \u00f6nemli olacakt\u0131r.<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn16\" name=\"_ftnref16\" title=\"\">16<\/a><\/p>\n\n<p><strong>Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n\n<p>H\u00fck\u00fcm verme, su\u00e7unu kabul eden veya su\u00e7lu bulunan bir ki\u015fi i\u00e7in uygun cezan\u0131n belirlenmesi ve uygulanmas\u0131 s\u00fcrecidir. Ceza h\u00fck\u00fcmleri, benzer su\u00e7lar i\u00e7in verilen di\u011fer cezalara benzer olmal\u0131d\u0131r. Gen\u00e7ler i\u00e7in verilecek ceza, yeti\u015fkinlerin alaca\u011f\u0131 cezadan daha a\u011f\u0131r olamaz. Bu s\u00fcre\u00e7te temel soru \u201changi ceza uygulanmal\u0131d\u0131r?\u201d olup, su\u00e7 oran\u0131n\u0131 azaltmay\u0131 ama\u00e7layan t\u00fcm faydac\u0131 hedefleri i\u00e7eren kamu g\u00fcvenli\u011fi \u015funlar\u0131 i\u00e7ermelidir:<\/p>\n\n<ul type=\"disc\">\n<li>Su\u00e7lular\u0131n rehabilitasyonu,<\/li>\n<li>Genel cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k,<\/li>\n<li>Tehlikeli su\u00e7lular\u0131n etkisiz hale getirilmesi, ve<\/li>\n<li>Su\u00e7lular\u0131n yasalara uyan topluma yeniden entegrasyonudur.<\/li>\n<\/ul>\n<p><a name=\"_Hlk184885450\">\u00d6te yandan, \u00f6zel ceza yasalar\u0131 ile yarat\u0131lan su\u00e7lar, ceza hukukunu toplumun sorunlar\u0131 i\u00e7in tek boyutlu bir \u00e7\u00f6z\u00fcm haline getirmenin bir yan etkisi olan \u201ca\u015f\u0131r\u0131 su\u00e7luluk\u201d<\/a> (<i>overcriminalization<\/i>) ad\u0131 verilen ciddi bir soruna a\u00e7\u0131lan bir pencere sundu\u011fu da g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir.<\/p>\n\n<p>Avrupa Konseyi (AK), adalet, orant\u0131l\u0131l\u0131k ve rehabilitasyonu vurgulayan y\u00f6nergeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ceza infaz\u0131na yakla\u015fmaktad\u0131r. Cezaevlerindeki a\u015f\u0131r\u0131 kalabal\u0131\u011f\u0131 azaltmak i\u00e7in cezaevi d\u0131\u015f\u0131 tedbirlerin, onar\u0131c\u0131 adaletin ve toplumsal yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u015fiddetle tavsiye ederken, verilen t\u00fcm cezalar\u0131n insan haklar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermesini ve su\u00e7lunun topluma yeniden entegrasyonuna yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamay\u0131 da hedeflemektedir.<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn17\" name=\"_ftnref17\" title=\"\">17<\/a><\/p>\n\n<p>Ceza verme s\u00fcre\u00e7lerinin tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc iyile\u015ftirme y\u00f6ntemlerini incelerken, Bakanlar Komitesi s\u00fcrekli olarak yarg\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ilkesini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurdu. Yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korurken tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131rma g\u00f6revine ili\u015fkin farkl\u0131 \u00fcye devletlerin ve di\u011fer \u00fclkelerin yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 uzun uzad\u0131ya inceleyerek \u00f6nerileri \u015fu be\u015f temel ilkede toplad\u0131:<\/p>\n\n<p>1. Her devlet, ceza verme gerek\u00e7elerini tan\u0131mlamaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Birden fazla gerek\u00e7e beyan edilirse, devletler tutarl\u0131 bir ceza verme gerek\u00e7eleri k\u00fcmesi geli\u015ftirmeye gayret etmelidir;<\/p>\n<p>2. Bireysel davalardaki cezalar, su\u00e7un ciddiyetine orant\u0131s\u0131z olmamal\u0131d\u0131r;<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn18\" name=\"_ftnref18\" title=\"\">18<\/a><\/p>\n<p>3. Devletler, yasal ve anayasal gelenekleri \u00e7er\u00e7evesinde, mahkemenin \u00f6zel ko\u015fullar\u0131 dikkate almas\u0131n\u0131 sa\u011flarken, ceza verme takdir yetkisinin kullan\u0131m\u0131n\u0131 yap\u0131land\u0131ran y\u00f6nlendirme tekniklerinin getirilmesini de\u011ferlendirmelidir;<\/p>\n<p>4. Ceza vermede uygun usul g\u00fcvenceleri olmal\u0131d\u0131r; ve<\/p>\n<p>5. H\u00e2kimler i\u00e7in, a\u00e7\u0131k\u00e7a sunulan ve ara\u015ft\u0131rmaya sa\u011flam bir \u015fekilde dayanan, daha fazla bilgi sa\u011flanmal\u0131, yarg\u0131 e\u011fitimi ve Avrupa bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi i\u00e7in daha fazla f\u0131rsat yarat\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n<p>Hi\u00e7 ku\u015fkusuz, benzer cezalar, baz\u0131 su\u00e7lular \u00fczerinde \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131 etkilere sahip olabilir. Bu nedenle, bir cezan\u0131n belirli bir su\u00e7lu \u00fczerinde al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k bir etkiye sahip olaca\u011f\u0131 ve belki de rehabilitasyonu engelleyebilece\u011fi durumlarda, ola\u011fan\u00fcst\u00fc zorlu\u011fun dikkate al\u0131nmas\u0131 \u00f6nemlidir. Bu durum, \u00f6rne\u011fin ya\u015fl\u0131lar, hastalar, \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar vb. i\u00e7in ge\u00e7erli olacakt\u0131r.<\/p>\n\n<p>Avrupa Konseyi&#8217;nin hapis cezas\u0131na alternatif ceza tedbirlerine ili\u015fkin olarak, hapis d\u0131\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 te\u015fvik etme ve buna ba\u011fl\u0131 olarak hapis cezalar\u0131n\u0131 en ciddi su\u00e7 gruplar\u0131 i\u00e7in saklama y\u00f6n\u00fcndeki ilan edilmi\u015f siyasetine tan\u0131k olunmaktad\u0131r.<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn19\" name=\"_ftnref19\" title=\"\">19<\/a><\/p>\n\n<p>M\u00fckerrer\/itiyad\u0131 su\u00e7a y\u00f6nelmenin nedenleri ve \u00f6nceki su\u00e7lar\u0131n ko\u015fullar\u0131 \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6sterdi\u011finden su\u00e7lar\u0131n tekrar\u0131n\u0131, su\u00e7lulu\u011fun artt\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcvenilir bir g\u00f6stergesi olarak g\u00f6rmek yanl\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n\n<p>M\u00fckerrir su\u00e7lular, genel olarak ilk defa su\u00e7 i\u015fleyenlere g\u00f6re daha a\u011f\u0131r cezalar almal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, m\u00fckerrir su\u00e7luya kar\u015f\u0131 daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir cayd\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6nlem (bireysel \u00f6nleme) gerekebilir; bu t\u00fcr su\u00e7lulara kar\u015f\u0131 sosyal koruma \u00f6nlemleri daha gerekli olabilir (koruyucu \u00f6nlemler). Ku\u015fkusuz, yapt\u0131r\u0131mlar, ku\u015fkusuz, m\u00fckerrir su\u00e7luluk oran\u0131n\u0131 azaltmada neyin i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131na dair ara\u015ft\u0131rmalara dayanmal\u0131; herkes <i>i\u00e7in adil sonu\u00e7lar elde etmek<\/i> i\u00e7in yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n tarafs\u0131z bir \u015fekilde uygulamak anlam\u0131na geldi\u011fi unutulmamal\u0131d\u0131r. H\u00fcrriyeti ba\u011flay\u0131c\u0131 ceza ciddi su\u00e7lar i\u00e7in ayr\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi ve bu ceza e\u015fi\u011finin ancak ge\u00e7ildi\u011fi durumlarda, denetimli serbesti hem cezay\u0131 hem de \u0131slah\u0131 sa\u011flayabiliyorsa, bunun de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fi benimsenmelidir.<\/p>\n\n<p>Her hal\u00fck\u00e2rda, demokratik bir toplumda ceza verme s\u00fcrecinde genel kamuoyunun de\u011ferleri ve inan\u00e7lar\u0131 dikkate al\u0131nmal\u0131 ve i\u00e7selle\u015ftirilmi\u015f normlar\/standartlar ceza verme s\u00fcrecine entegre edilmelidir. Kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f standartlar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme ihtiyac\u0131yla hi\u00e7bir ilgisi olmayan bir ceza sistemi, gereksiz yere y\u00fcksek bir ceza standard\u0131yla ifade edilen teknokratik bir ceza hukuku sistemine yol a\u00e7acakt\u0131r.<a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftn20\" name=\"_ftnref20\" title=\"\">20<\/a><\/p>\n\n<p>Bu s\u00fcre\u00e7te cezaland\u0131rma konusunda tarihsel s\u00fcre\u00e7teki geli\u015fmeler\/iyile\u015ftirmelerin \u00fclkede kayda de\u011fer bir geli\u015fme sergilemesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6ncelikle hukuk fak\u00fcltelerinde kriminoloji ve adalet psikoloji derslerinin tek s\u00f6mestrlik\/se\u00e7ilmi\u015f ders olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ye\u011flenmelidir.<\/p>\n<div data-channel=\"121\" data-advert=\"temedya\" data-rotation=\"120\" class=\"mb-3 text-center\"><\/div>\n<div data-channel=\"121\" data-advert=\"temedya\" data-rotation=\"120\" class=\"mb-3 text-center\"><\/div>\n\n<p><strong>Cezaevleri toplumsal sorunlar\u0131 ortadan kald\u0131rmaz, insanlar\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131r.<br \/>\nEvsizlik, i\u015fsizlik, uyu\u015fturucu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131 ve okuma yazma bilmemezlik,<br \/>\nbu sorunlarla bo\u011fu\u015fan insanlar kafeslere kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kamuoyunun g\u00f6z\u00fcnden<br \/>\nkaybolan sorunlardan sadece birka\u00e7\u0131d\u0131r. <\/strong>Angela Davis<\/p>\n\n<p><span>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;-<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref1\" name=\"_ftn1\" title=\"\"><span>1<\/span><\/a><span> Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin \u201cHapishaneler n\u00fcfusunda a\u015f\u0131r\u0131 kalabal\u0131k\/ enflasyon \u00fczerine\u201d R(99)22 say\u0131l\u0131 Tavsiye Karar\u0131 (30\/09\/1999)Yarg\u0131lama Sonras\u0131 Tedbirler Madde 25. H\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn sal\u0131verildi\u011finde, cezaland\u0131r\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 unutulmamal\u0131d\u0131r. Kamu g\u00fcvenli\u011fini korumak i\u00e7in denetimli serbestinin (<i>parole\u2019<\/i>un) en etkili bir enstr\u00fcman oldu\u011fu kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. Kanada\u2019da y\u0131llar itibariyle federal h\u00fck\u00fcml\u00fclerin %40\u2019\u0131 <i>parole <\/i>rejiminde, di\u011fer %60\u2019\u0131 ise cezaevlerindedir. Ayr\u0131ca bkz. Council of Europe. <i>Key messages and conclusions<\/i><i> of the high-level Conference \u201cRespense to Prison Overcrowding<\/i>\u201d (24-25\/04\/2019). Ayr\u0131ca bkz. Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131. <strong>T\u00fcrkiye\u2019de Denetimli Serbestlik 10. Y\u0131l Sempozyumu<\/strong> (8-10\/12\/2015 \u0130stanbul).<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref2\" name=\"_ftn2\" title=\"\"><span>2<\/span><\/a><span> Ceza adaletinin \u00e7e\u015fitli evrelerinde, genel n\u00fcfusun \u00fcyesini cezaevi n\u00fcfus \u00fcyesi olmaktan ay\u0131rt edici nitelikteki s\u00fczge\u00e7lerin \u00e7e\u015fitlili\u011fi\/i\u015flevleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, salt 100.000 n\u00fcfustaki cezaevi n\u00fcfus oran\u0131na bakarak ceza sisteminin \u015fiddeti hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcm vermek pek anlaml\u0131 de\u011fildir. Nitekim, \u00fclkelere g\u00f6re ayn\u0131 su\u00e7a \u00f6zg\u00fc ciddiyet de\u011ferlendirilmesi de\u011fi\u015fmekte; yapt\u0131r\u0131mlar zaman i\u00e7inde farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedir. Council of Europe. <strong>Crime and Economy<\/strong>. Strasbourg, 1995, p.76. Ayr\u0131ca bkz. F.E.Zimring ve G.Hawkins. <strong>The Scale of Imprisonment <\/strong>1991; R.G.Shelden \u201cNeden bu kadar cezaland\u0131r\u0131c\u0131y\u0131z? Son zamanlardaki hapsetme e\u011filimleri \u00fczerine baz\u0131 g\u00f6zlemler\u201d <strong>Su\u00e7 Politikas\u0131 <\/strong>Se\u00e7kin 2006, ss.465-482. B.Mand\u0131rac\u0131. <strong>Ceza \u0130nfaz Politikalar\u0131na \u0130li\u015fkin Yap\u0131sal Sorunlar ve \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerileri<\/strong>, TESEV, 2015. A.M.McLeod.\u201cPrison Abolition and Grounded Justice\u201d 62 <strong>UCLA L. Rev<\/strong>.2015, ss. 1156-1239. http:\/\/scholarship.law.georgetown.edu\/facpub\/1490 http:\/\/ssrn. com\/ abstract= 2625217.Mustafa T. Y\u00fccel. <\/span><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yaptirimlari-mantigi-logic-of-penal-sanctions\" rel=\"dofollow\"><span>https:\/\/hukukihaber.net\/Ceza-Yapt\u0131r\u0131mlar\u0131-Mant\u0131\u011f\u0131<\/span><\/a><span>:A\u011f\u0131r ceza merkezleri itibariyle cezalardaki farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 sergilemektedir.<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref3\" name=\"_ftn3\" title=\"\"><span>3<\/span><\/a><span> Ozan Bing\u00f6l. \u201cHastane mi, hapishane mi?\u201d <strong>S\u00f6zc\u00fc<\/strong> (27\/05\/2026): Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n 2026 y\u0131l\u0131 b\u00fct\u00e7esi 389.5 milyar lirad\u0131r. Bunun yakla\u015f\u0131k 160 milyar liras\u0131 Ceza ve \u0130nfaz Kurumlar\u0131\u2019na gidiyor. E\u011fer hapishane n\u00fcfusu 2000 y\u0131l\u0131ndaki oranlarda kalsayd\u0131 bu tutar 160 milyar lira de\u011fil sadece 25 milyar lira civar\u0131nda olacakt\u0131. Sadece 2026 y\u0131l\u0131 b\u00fct\u00e7esinde 135 milyar liral\u0131k bir tutar tasarruf edilmi\u015f olacakt\u0131.<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref4\" name=\"_ftn4\" title=\"\"><span>4<\/span><\/a><span> \u0130slam ceza hukuku i\u00e7in bkz. \u00c7.\u00dc\u00e7ok. <strong>T\u00fcrk Hukuk Tarihi <\/strong>Ank., 1957, ss. 66-74; UNSDRI. <strong>The Effect of Islamic Legislation on Crime Prevention in Saudi Arabia <\/strong>(Symposium-9-13 Oct.,1976) Rome, 1980; M.T.Y\u00fccel. <strong>Hukuk Felsefesi<\/strong>, Ank.,2006, s.59; Hitit hukuk d\u00fczeninde tazminata d\u00f6n\u00fc\u015fen g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc i\u00e7in bkz. M. E\u011filmez. <strong>Anitta\u2019n\u0131n Laneti <\/strong>Om Yay\u0131nevi \u0130st., 2001, ss.158-159. \u201cCeza yapt\u0131r\u0131m\u0131 basit bir fikir olmay\u0131p; olduk\u00e7a girifttir. Yapt\u0131r\u0131m sadece masum bir ki\u015finin su\u00e7lu ki\u015fiye bir miktar zarar vermesi ve su\u00e7lu ki\u015finin de iktidar\u0131ndaki her vas\u0131tay\u0131 kullanarak ondan ka\u00e7\u0131nmas\u0131 de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda insan\u0131n ruhuyla bar\u0131\u015f\u0131k hale gelmesidir. Kimse ellerinden bu i\u015fi almad\u0131\u011f\u0131nda, su\u00e7lu ki\u015filer de kendilerine zarar verirler. \u0130\u015fte itiraflar, ruhu \u00f6ld\u00fcrmeyen t\u00fcrdeki yapt\u0131r\u0131m uygulamas\u0131 durumundan az olmakla beraber, olduk\u00e7a ola\u011fand\u0131r. Su\u00e7lu a\u00e7\u0131s\u0131ndan ceza, kefaretini \u00f6demedir. Onlar\u0131n adaletsizlik konusundaki en ac\u0131 \u015fikayetleri ceza mahk\u00fbmiyetlerine kar\u015f\u0131 olmay\u0131p, su\u00e7un bedelini \u00f6demelerine kar\u015f\u0131n toplumun onlar\u0131 halen su\u00e7lu olarak g\u00f6rerek d\u00fcr\u00fcst bir yakla\u015f\u0131m sergilememesidir.\u201d B.Shaw. <strong>The Crime of Imprisonment,<\/strong>The Citadel Press, New York 1961, pp.91-92. Ger\u00e7ekte cezan\u0131n bir as\u0131rl\u0131k geli\u015fim evresinin ba\u015flang\u0131c\u0131nda cezan\u0131n bir \u00f6de\u015fme arac\u0131 olarak alg\u0131lanmas\u0131 (Lex Talionis), g\u00f6ze g\u00f6z olarak dile getirilmesine tan\u0131k olunmaktayd\u0131. Bu kural\u0131n Solon taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015f t\u00fcr\u00fc \u015f\u00f6yle idi: Tek g\u00f6zl\u00fc bir ki\u015finin g\u00f6z\u00fcn\u00fcn k\u00f6r edilmesi halinde verilecek ceza su\u00e7lu ki\u015finin iki g\u00f6z\u00fcn\u00fcn k\u00f6r edilmesidir. Bu ba\u011flamda \u015fu sorular akla gelebilir: \u0130ki g\u00f6zl\u00fc bir adam\u0131n bir g\u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7\u0131karan tek g\u00f6zl\u00fc adama ne ceza verilecek? Seri katilin can\u0131 ka\u00e7 kere al\u0131nabilecek? Bu \u00e7\u0131kmazlarla birlikte ilkel h\u00fcrriyetlerin uygar ya\u015fam i\u00e7in k\u0131s\u0131tlanmas\u0131, s\u0131n\u0131rs\u0131z \u00f6\u00e7 alman\u0131n adil bir \u00f6de\u015fmeyle ikame edilmesi istemi ile motive edilmi\u015ftir. H\u00e2kimlerin ve yasalar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 toplum ko\u015fulunda yapt\u0131r\u0131m daima \u00f6\u00e7 alma bi\u00e7imi almakta ve \u00f6\u00e7 alma \u00f6znel bir iradenin eylemi olarak \u00f6z\u00fcrl\u00fc olmaktad\u0131r (Hegel). Ayr\u0131ca bkz. The <strong>Metaphysics of Morals <\/strong>(Trans. by M.Gregor) Cambridge and New York: Cambridge University Press, 1991, (333) 141; H.L.A. Hart <strong>Hukuk, \u00d6zg\u00fcrl\u00fck ve Ahlak<\/strong> (\u00c7ev.E.\u00d6z) Ankara: Dost Kitapevi, 2000 ss.61-67.<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref5\" name=\"_ftn5\" title=\"\"><span>5<\/span><\/a><span> 1 Ocak-31 Aral\u0131k 2025 tarihleri aras\u0131nda giren h\u00fck\u00fcml\u00fclerin %14,1&#8217;i h\u0131rs\u0131zl\u0131k, %11,9&#8217;u kasten yaralama, %9,5&#8217;i kullanmak i\u00e7in uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 madde sat\u0131n almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 madde kullanmak, %7,8\u2019i doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k, %5,8&#8217;i ise trafik g\u00fcvenli\u011fini tehlikeye sokma su\u00e7unu i\u015fledi. Bkz. Adli Sicil ve \u0130statistik Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc <strong>Haber B\u00fclteni 2025<\/strong>.<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref6\" name=\"_ftn6\" title=\"\"><span>6<\/span><\/a><span> Julia Campbell<strong>. Risk Assessment and Sentencing in the Criminal Justice System: Considerations and Proposals, <\/strong>2018.<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref7\" name=\"_ftn7\" title=\"\"><span>7<\/span><\/a><span> Richard W. Harding. \u201cGun Control and Publiic Health in Australia\u201d <strong>Sage Journals<\/strong>, Volume 16, Issue 1.<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref8\" name=\"_ftn8\" title=\"\"><span>8<\/span><\/a><span> Bkz.<strong> <\/strong>David<strong> <\/strong>Riley.<strong> Drink Driving: The Effects of Enforcement (Alkoll\u00fc Ara\u00e7 Kullan\u0131m\u0131<\/strong>: Yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n Etkileri) HM K\u0131rtasiye Ofisi, 1991:<strong> <\/strong>Alkoll\u00fc ara\u00e7 kullanmak, yol g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir tehdit olu\u015fturmakta ve ceza adalet sistemine \u00f6nemli bir y\u00fck getirmektedir; alkolmetre cihaz\u0131n\u0131n kullan\u0131lmaya ba\u015flanmas\u0131ndan bu yana bir milyondan fazla s\u00fcr\u00fcc\u00fc mahk\u00fbm edilmi\u015ftir. 1700 s\u00fcr\u00fcc\u00fcn\u00fcn kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ulusal bir anketin sonu\u00e7lar\u0131na dayanan bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n amac\u0131, alkoll\u00fc ara\u00e7 kullanma oranlar\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n, polis faaliyetlerinin d\u00fczeyindeki ger\u00e7ek farkl\u0131l\u0131klarla ve s\u00fcr\u00fcc\u00fclerin alkoll\u00fc ara\u00e7 kullanma denetimine ili\u015fkin alg\u0131lar\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klarla ne \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funu incelemektir. Anket, gen\u00e7 erkek s\u00fcr\u00fcc\u00fclerin en \u00e7ok alkol t\u00fcketen grup oldu\u011funu ve ankete kat\u0131lan t\u00fcm s\u00fcr\u00fcc\u00fclerin \u00fc\u00e7te birinin, sosyal hayatlar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in alkoll\u00fc ara\u00e7 kullanmaktan ka\u00e7\u0131nman\u0131n zor oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131, yasal kan alkol s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n \u00fczerinde olduklar\u0131nda \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131l en az bir kez ara\u00e7 kullanacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Polis faaliyetlerinin alkoll\u00fc ara\u00e7 kullanma oranlar\u0131n\u0131 etkiledi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir: \u00c7al\u0131\u015fma, denetimlerin yo\u011fun oldu\u011fu b\u00f6lgelerdeki s\u00fcr\u00fcc\u00fclerin, denetimlerin d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu b\u00f6lgelerdeki s\u00fcr\u00fcc\u00fclere g\u00f6re alkoll\u00fc ara\u00e7 kullanma olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde daha d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref9\" name=\"_ftn9\" title=\"\"><span>9<\/span><\/a><span> J. Bentham. <strong>The Principles of Morals and Legislation<\/strong>, Amherst, New York: Prometheus Books),1988, chap. 13, p. 182.<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref10\" name=\"_ftn10\" title=\"\"><span>10<\/span><\/a><span> <strong>Consistency in Sentencing: <\/strong>Recommendation No. R (92) 17, Adopted by the Committee of Ministers of the Council of Europe on 19 October 1992 and Explanatory Memorandum, Council of Europe Press, 1993. Lyndon Harris. <strong>Achieving Consistency in Senten<\/strong>c<strong>ing<\/strong>, Edition 2022. Achieving consistency in sentencing YouTube<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref11\" name=\"_ftn11\" title=\"\"><span>11<\/span><\/a><span> Colin Webster and Sarah Kingston. <strong>Poverty and Crime Review<\/strong> Centre for Applied Social Research (CeASR) Leeds Metropolitan University Centre for Applied Social Research (CeASR) Leeds Metropolitan University May 2014.<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref12\" name=\"_ftn12\" title=\"\"><span>12<\/span><\/a><span> Ayr\u0131ca bkz. <strong>Queensland Sentencing Guide<\/strong> March 2023.<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref13\" name=\"_ftn13\" title=\"\"><span>13<\/span><\/a><span> Nitekim, birden fazla sosyal sorunu olan (\u00f6rne\u011fin, bar\u0131nma, istihdam, alkol, uyu\u015fturucu ve mali sorunlar) yeti\u015fkin su\u00e7lular\u0131n yeniden mahk\u00fbm edilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha y\u00fcksektir Home Office. <strong>Criminal Deterrence and Sentence Severity <\/strong>(Ceza Cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve Ceza A\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131), 1999<strong>.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref14\" name=\"_ftn14\" title=\"\"><span>14<\/span><\/a><span> M\u00fckerrir su\u00e7lulu\u011fu a\u00e7\u0131klama: Sosyal fakt\u00f6rlerin rol\u00fc i\u00e7in bkz. Su\u00e7lular\u0131n Yeniden Mahkumiyeti, \u0130niltere \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 1999): \u00d6nceki mahkumiyeti olanlarda m\u00fckerrirlik oranlar\u0131 daha y\u00fcksektir. Mustafa T. Y\u00fccel. <\/span><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yaptiriminda-yeni-model-arayisi-seeking-a-new-model-in-penal-sanctions\" rel=\"dofollow\"><span>https:\/\/hukukihaber.net\/Ceza-Yapt\u0131r\u0131m\u0131nda-Yeni-Model-Aray\u0131\u015f\u0131<\/span><\/a><span>; <\/span><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/turk-cezaevlerine-ozgu-ilkeler-demeti-a-set-of-principles-specific-to-turkish-prisons\" rel=\"dofollow\"><span>https:\/\/hukukihaber.net\/T\u00fcrk-Cezaevlerine-\u00d6zg\u00fc-\u0130lkeler-Demeti<\/span><\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref15\" name=\"_ftn15\" title=\"\"><span>15<\/span><\/a><span> FRANZ STRENG, STRAFRECHTLICHE SANKTIONEN. DIE STRAFZUMESSUNG UND IHRE GRUNDLAGEN, MN 428, 435 (2nd ed., 2002); Henning Radtke, in M\u00dcNCHENER KOMMENTAR ZUM STGB, Vor \u00df 38, MN 66 (2003). T. H\u00f6rnle, ABD ve Almanya&#8217;daki Cezaland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k D\u00fczeyinin Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131. <strong>Ceza Hukuku Forumu<\/strong><i> <\/i><strong>36<\/strong>, 307\u2013327 (2025). <strong> <\/strong>Tatjana Hornle.<strong> COMPARING THE LEVEL OF PUNITIVENESS IN THE U.S. AND GERMANY <\/strong>3 April 2025.<strong> <\/strong><strong>https:\/\/doi.org\/10.1007\/s10609-025-09505-6<\/strong><strong> <\/strong>Why M\u0131lder. SENTENCING IN GERMANY HAS NOT (YET) BEEN SERIOUSLY CHALLENGED-No Major Reversal of the Legislative Reform Spirit of the 1960s and 1970s<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref16\" name=\"_ftn16\" title=\"\"><span>16<\/span><\/a><span> \u201cT\u00fcrkiye Adalet Akademisinde yapay zek\u00e2 destekli yeni e\u011fitim d\u00f6nemi ba\u015flad\u0131\u201d <strong>T24-<\/strong>Anadolu Ajans\u0131 (13\/05\/2026)<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref17\" name=\"_ftn17\" title=\"\"><span>17<\/span><\/a><span> COUNCIL OF EUROPE COMMITTEE OF MINISTERS. EXPLANATORY MEMORANDUM to Recommendation No. R (92) 17 of the Committee of Ministers to member states Consistency in sentencing. Ayr\u0131ca bkz.<strong> <\/strong>Ra\u015fit Y\u0131ld\u0131r\u0131m<strong> <\/strong>\u201cAdalette ceza ve merhamet dengesi\u201d <strong>Karar<\/strong> (13\/04\/2026). Necati Do\u011fru \u201cBenzemez olsun!\u201d <strong>S\u00f6zc\u00fc<\/strong> (13\/06\/2025).<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref18\" name=\"_ftn18\" title=\"\"><span>18<\/span><\/a><span> Su\u00e7lar\u0131n ciddiyetine g\u00f6re s\u0131ralanmas\u0131nda bir fikir birli\u011fi oldu\u011fu ve \u00e7o\u011fumuzun baz\u0131 cezalar\u0131n belirli su\u00e7 t\u00fcrlerine g\u00f6re \u00e7ok a\u011f\u0131r veya \u00e7ok hafif oldu\u011funa dair sezgilere sahip oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Ayr\u0131ca bkz. Murat Ayd\u0131n. Ceza Hukukunda Orant\u0131l\u0131l\u0131k \u0130lkesi, <strong>TAAD <\/strong>Y\u0131l 15. Say\u0131 57, Ocak 2024, ss.141-168. AVRUPA KONSEY\u0130 BAKANLAR KOM \u0130TES\u0130N\u0130N AVRUPA KONSEY! YAPTIRIMLARDA TUTARLILIK TAVSIYE KARARLARI HAKKINDAK\u0130 R (92) 17 SAYILI TAVS\u0130YE KARARI- Yapt\u0131r\u0131mlar i\u00e7in belirlenen gerek\u00e7eler ne olursa olsun, su\u00e7un ciddiyeti ile yapt\u0131r\u0131m aras\u0131ndaki orant\u0131s\u0131zl\u0131ktan ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u0130ngiltere ve ABD\u2019de s\u00f6z konusu olan \u201cceza tayini duru\u015fmas\u0131\u201d \u00f6rne\u011fi i\u00e7in bkz. Judge Sentences Woman for Having Sexual Relationship with High School Student YouTube<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref19\" name=\"_ftn19\" title=\"\"><span>19<\/span><\/a><span> Bkz. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi Karar\u0131 (76) 10); Mustafa T. Y\u00fccel. <\/span><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yaptirimi-ilkeleri-principles-of-penal-sanction\" rel=\"dofollow\"><span>https:\/\/hukukihaber.net\/Ceza-Yapt\u0131r\u0131m\u0131-\u0130lkeleri<\/span><\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hukukihaber.net\/ceza-yargisinda-cezalandirma-olgusu#_ftnref20\" name=\"_ftn20\" title=\"\"><span>20<\/span><\/a><span> \u015eahsi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm, ne kadar de\u011ferli olursa olsun, \u0130skandinav \u00fclkelerinin, ciddi su\u00e7lar i\u00e7in bile olsa, hapis cezalar\u0131n\u0131n s\u00fcresi konusunda do\u011fru yolda olduklar\u0131 y\u00f6n\u00fcndedir. Ayr\u0131ca, a\u015f\u0131r\u0131 tecrit uygulamas\u0131n\u0131 reddediyorum ve belki de \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcreler d\u0131\u015f\u0131nda, her ko\u015fulda kullan\u0131m\u0131n\u0131 muhtemelen reddederdim. O halde bile, olumsuz etkilerini ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in iyile\u015ftirici \u00f6nlemler almal\u0131y\u0131z. Su\u00e7la, \u00f6zellikle de a\u011f\u0131r su\u00e7larla m\u00fccadelede, g\u00fc\u00e7l\u00fc sosyal yard\u0131m \u00f6nlemlerini veya insana yak\u0131\u015f\u0131r \u00fccretli i\u015flerin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyici tedbirler olarak savunanlarla y\u00fcrekten ayn\u0131 fikirdeyim. Richard L. Lippke \u201c<strong>Incarceration\u201d <\/strong> <strong>The Oxford Handbook of The Philosophy of Punishment<\/strong>, Edited by Jesper Ryberg, Oxford University Press, 2025, ss.208-209. Ayr\u0131ca bkz. Matthew C. Altman Editor. <strong>The Palgrave Handbook on the Philosophy of Punishment, <\/strong>Palgrave, 2023.<\/span><\/p>\n\n<div class=\"article-source py-3 small \">\n    <\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ceza Yarg\u0131s\u0131nda Cezaland\u0131rma Olgusu (Sentencing in the Criminal Justice) Prof. Dr. Mustafa T\u00f6ren Y\u00fccel \u201cTeoride teori ile pratik aras\u0131nda hi\u00e7bir fark yoktur. Pratikte ise fark vard\u0131r.\u201d Yogi Berra Ceza vermenin temel ama\u00e7lar\u0131: Kamu g\u00fcvenli\u011fi ve Orant\u0131l\u0131l\u0131k Cezaland\u0131rma olgusu, a\u015fa\u011f\u0131dakiler de dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok \u00f6nemli felsefi soruyu g\u00fcndeme getirmektedir: \u2022 Cezan\u0131n hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131, belirli yasal, siyasi&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11429,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-11428","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11428","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11428"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11428\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11429"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11428"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11428"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11428"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}