Adliye binalar\u0131n\u0131n giri\u015flerinde, mahkeme salonlar\u0131n\u0131n duvarlar\u0131nda ve hukuk fak\u00fcltelerinin k\u00fcrs\u00fclerinde s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir s\u00f6z vard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n
\u201cAdalet m\u00fclk\u00fcn temelidir.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Bu s\u00f6z, yaln\u0131zca tarih\u00ee bir vecize veya devlet gelene\u011finin bir yans\u0131mas\u0131 de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda hukuk devletinin varl\u0131k sebebini a\u00e7\u0131klayan temel bir ilkedir. Buradaki \u201cm\u00fclk\u201d, yaln\u0131zca mal ve m\u00fclk\u00fc de\u011fil; devlet d\u00fczenini, kamu otoritesini ve toplumsal hayat\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc ifade eder.<\/p>\n\n\n\n
M\u00fclk\u00fcn temeli adalet ise, adaletin temeli nedir?<\/p>\n\n\n\n
Bu soru uzun zamand\u0131r zihnimi me\u015fgul eden meselelerden biridir. Muhtemelen bu soru yaln\u0131zca benim de\u011fil, benden \u00f6nce de hukuk\u00e7ular\u0131n, filozoflar\u0131n ve adalet aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde olan pek \u00e7ok insan\u0131n zihnini me\u015fgul etmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir kavram\u0131n de\u011ferini anlayabilmek i\u00e7in \u00e7o\u011fu zaman onun dayand\u0131\u011f\u0131 temeli de bilmek gerekir. Bu nedenle adaletin hangi de\u011ferden beslendi\u011fini, hangi zeminde y\u00fckseldi\u011fini ve nihayet hangi ilkeye dayanarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sorgulama ihtiyac\u0131 hissettim. Elinizdeki yaz\u0131 da bu sorgulaman\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
Ger\u00e7ekten de adaletin olmad\u0131\u011f\u0131 yerde devlet g\u00fc\u00e7 kullanabilir; ancak me\u015fruiyet \u00fcretemez. Kurallar koyabilir; ancak g\u00fcven olu\u015fturamaz. Kararlar verebilir; ancak vicdanlar\u0131 ikna edemez.<\/p>\n\n\n\n
Bu nedenle adalet, devletin temelidir.<\/p>\n\n\n\n
Fakat burada cevaplanmas\u0131 gereken daha \u00f6nemli bir soru bulunmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n
Adalet m\u00fclk\u00fcn temeli ise adaletin temeli nedir?<\/p>\n\n\n\n
Bu soru, hukuk felsefesinin en eski sorular\u0131ndan biri olmakla birlikte g\u00fcn\u00fcm\u00fcz anayasal demokrasilerinin de en temel meselesidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc adaletin dayand\u0131\u011f\u0131 de\u011feri do\u011fru tespit edemeyen bir hukuk d\u00fczeni, zamanla \u015feklen hukuk\u00ee g\u00f6r\u00fcnse bile \u00f6z\u00fcnde adaletten uzakla\u015fabilir.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6ncelikle belirtmek gerekir ki adaletin temeli kanun de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n
Kanunlar adaleti ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in vard\u0131r; adalet kanunlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan do\u011fmaz.<\/p>\n\n\n\n
Tarih boyunca y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan her kanunun adil oldu\u011fu s\u00f6ylenememi\u015ftir. \u0130nsanl\u0131k, ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131ran d\u00fczenlemelere de tan\u0131kl\u0131k etmi\u015ftir; temel haklar\u0131 s\u0131n\u0131rlayan hukuk sistemlerine de. Bu nedenle bir kural\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olmas\u0131 ile adil olmas\u0131 ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n
Kanun, adaletin kayna\u011f\u0131 de\u011fil; adaletin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in kullan\u0131lan ara\u00e7lardan biridir.<\/p>\n\n\n\n
Adaletin temeli \u00e7o\u011funlu\u011fun iradesi de de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7o\u011funluklar y\u00f6netebilir; ancak \u00e7o\u011funluklar her zaman hakl\u0131 olmayabilir. Demokrasi yaln\u0131zca sand\u0131ktan ibaret de\u011fildir. Demokratik hukuk devletini \u00e7o\u011funluk y\u00f6netiminden ay\u0131ran en \u00f6nemli \u00f6zellik, bireyin temel haklar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fa kar\u015f\u0131 da korunabilmesidir.<\/p>\n\n\n\n
Tam da bu noktada adaletin dayand\u0131\u011f\u0131 asli de\u011fere ula\u015f\u0131r\u0131z:<\/p>\n\n\n\n
Adaletin temeli insan onurudur.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc insan onuru, b\u00fct\u00fcn temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin ortak kayna\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ya\u015fam hakk\u0131n\u0131 de\u011ferli k\u0131lan da odur.<\/p>\n\n\n\n
\u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc vazge\u00e7ilmez k\u0131lan da odur.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7al\u0131\u015fma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 ve mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 anlaml\u0131 hale getiren de odur.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsan onurunun korunmad\u0131\u011f\u0131 bir yerde haklardan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n
Haklar\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 yerde ise adaletten s\u00f6z edilemez.<\/p>\n\n\n\n
Bu nedenle insan onuru ile adalet aras\u0131ndaki ili\u015fki, ara\u00e7 ile ama\u00e7 aras\u0131ndaki ili\u015fki de\u011fil; kaynak ile sonu\u00e7 aras\u0131ndaki ili\u015fkidir.<\/p>\n\n\n\n
Adalet, insan onurunun hukuk alan\u0131ndaki g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
Nitekim g\u00fcn\u00fcm\u00fczde anayasa yarg\u0131s\u0131n\u0131n ve insan haklar\u0131 hukukunun merkezinde de insan onuru bulunmaktad\u0131r. Mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131ndan ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne, \u00f6zel hayat\u0131n korunmas\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015fma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kadar uzanan b\u00fct\u00fcn temel hak tart\u0131\u015fmalar\u0131nda nihai referans noktas\u0131 insan\u0131n sahip oldu\u011fu do\u011fu\u015ftan de\u011ferdir.<\/p>\n\n\n\n
Devletin varl\u0131k sebebi insan de\u011fildir; insan\u0131n hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini korumakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Hukuk devletinin anlam\u0131 da burada ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n
Hukuk devleti, devletin hukukla ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 kadar, bireyin haklar\u0131n\u0131n etkili bi\u00e7imde korunmas\u0131n\u0131 da ifade eder.<\/p>\n\n\n\n
Bu nedenle adalet yaln\u0131zca do\u011fru karar vermek de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n
Ayn\u0131 zamanda ki\u015filerin kendilerini hukuk kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcvende hissetmeleridir.<\/p>\n\n\n\n
Hukuki g\u00fcvenlik ilkesinin \u00f6z\u00fc de budur.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsanlar yar\u0131n hangi kuralla kar\u015f\u0131la\u015facaklar\u0131n\u0131 biliyorlarsa, haklar\u0131n\u0131 etkili bi\u00e7imde arayabiliyorlarsa ve mahkemelerin kendilerini dinleyece\u011fine inan\u0131yorlarsa hukuk devleti ger\u00e7ek anlam\u0131na kavu\u015fur.<\/p>\n\n\n\n
Aksi durumda hukuk, yaln\u0131zca \u015fekli bir kurallar b\u00fct\u00fcn\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
Adaletin ikinci dayana\u011f\u0131 hakikattir.<\/p>\n\n\n\n
Hakikatin olmad\u0131\u011f\u0131 yerde adalet ger\u00e7ekle\u015femez.<\/p>\n\n\n\n
Yanl\u0131\u015f bilgiye dayanan bir karar hukuken ge\u00e7erli olabilir; fakat adil olamaz.<\/p>\n\n\n\n
Bu nedenle yarg\u0131laman\u0131n amac\u0131 yaln\u0131zca dosyalar\u0131 sonu\u00e7land\u0131rmak de\u011fil, maddi ger\u00e7e\u011fe m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca yakla\u015fmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc dayanak ise e\u015fitliktir.<\/p>\n\n\n\n
E\u015fitlik, herkese ayn\u0131 sonucu vermek de\u011fil; herkese ayn\u0131 hukuk\u00ee de\u011feri tan\u0131makt\u0131r. \u0130nsanlar \u00e7o\u011fu zaman verilen karar\u0131n sonucundan \u00f6nce, kendilerine ba\u015fkalar\u0131yla ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn uygulan\u0131p uygulanmad\u0131\u011f\u0131na bakarlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u015fitlik, adalet duygusunun en g\u00f6r\u00fcn\u00fcr y\u00fcz\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n \u00fczerinde ise vicdan bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Vicdan, hukukun alternatifi de\u011fildir. Tam tersine hukukun insan\u0131 merkeze alan y\u00f6n\u00fcn\u00fc tamamlayan ahlaki zemindir. Hukukun amac\u0131 insan\u0131 korumak oldu\u011funa g\u00f6re, hukuk ile vicdan\u0131n birbirinden tamamen ayr\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez.<\/p>\n\n\n\n
Sonu\u00e7 olarak adaletin temeli ne g\u00fc\u00e7t\u00fcr, ne \u00e7o\u011funluktur ne de kanundur.<\/p>\n\n\n\n
Kanunlar de\u011fi\u015febilir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130ktidarlar de\u011fi\u015febilir.<\/p>\n\n\n\n
Toplumsal tercihler de\u011fi\u015febilir.<\/p>\n\n\n\n
Fakat insan\u0131n s\u0131rf insan olmas\u0131 nedeniyle sahip oldu\u011fu de\u011fer de\u011fi\u015fmez.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015fte bu nedenle adaletin nihai temeli insan onurudur.<\/p>\n\n\n\n
Hakikat insan onurunu korumak i\u00e7in gereklidir.<\/p>\n\n\n\n
E\u015fitlik insan onurunu ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in gereklidir.<\/p>\n\n\n\n
Hukuki g\u00fcvenlik insan onurunu g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in gereklidir.<\/p>\n\n\n\n
Temel haklar insan onurunun hukuk d\u00fczenindeki yans\u0131malar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Adalet ise b\u00fct\u00fcn bu de\u011ferlerin hayata ge\u00e7irilmi\u015f h\u00e2lidir.<\/p>\n\n\n\n
Bu sebeple \u201cAdalet m\u00fclk\u00fcn temelidir\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc bug\u00fcn \u015fu \u015fekilde tamamlaman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum:<\/p>\n\n\n\n
\u201c\u0130nsan onuru adaletin temelidir. \u0130nsan onurunun korunmad\u0131\u011f\u0131 yerde temel haklar, temel haklar\u0131n korunmad\u0131\u011f\u0131 yerde hukuk devleti, hukuk devletinin bulunmad\u0131\u011f\u0131 yerde ise adalet varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcremez.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Adliye binalar\u0131n\u0131n giri\u015flerinde, mahkeme salonlar\u0131n\u0131n duvarlar\u0131nda ve hukuk fak\u00fcltelerinin k\u00fcrs\u00fclerinde s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir s\u00f6z vard\u0131r: \u201cAdalet m\u00fclk\u00fcn temelidir.\u201d Bu s\u00f6z, yaln\u0131zca tarih\u00ee bir vecize veya devlet gelene\u011finin bir yans\u0131mas\u0131 de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda hukuk devletinin varl\u0131k sebebini a\u00e7\u0131klayan temel bir ilkedir. Buradaki \u201cm\u00fclk\u201d, yaln\u0131zca mal ve m\u00fclk\u00fc de\u011fil; devlet d\u00fczenini, kamu otoritesini ve toplumsal hayat\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11323,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":["post-11349","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukuki-haber"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11349","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11349"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11349\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11350,"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11349\/revisions\/11350"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11323"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11349"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11349"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.avrasyahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11349"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}